Raskolnikow - charakterystyka
Rodion Raskolnikow to główny bohater „Zbrodni i kary”, którego losy stanowią głębokie studium psychologii mordercy. Były student prawa pod wpływem skrajnej nędzy i własnej teorii o podziale ludzkości decyduje się na zabójstwo starej lichwiarki. Jego historia ukazuje dramatyczną walkę wewnętrzną, upadek moralny oraz powolną drogę do duchowego odrodzenia dzięki miłości i wierze.
Autor: Justyna Kulma
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Portret zewnętrzny i warunki życia
Rodion Romanowicz Raskolnikow to postać pełna sprzeczności. Jego losy śledzimy od pierwszych stron powieści, gdy zmaga się ze skrajnym ubóstwem. Narrator tak opisuje jego wygląd:
był to młodzian wyjątkowej urody, miał piękne ciemne oczy, wzrost powyżej średniego, sylwetkę wysmukłą i zgrabną. Był tak nędznie ubrany, że ktoś inny na jego miejscu, nawet przyzwyczajony do tego, krępowałby się w biały dzień wychodzić na ulicę w takich łachmanach.
Raskolnikow jest byłym studentem prawa. Żyje w absolutnej samotności, wynajmując na poddaszu mikroskopijny pokoik. Pomieszczenie to przypomina klitkę lub trumnę – tak odbierają je nieliczni goście. Wyposażenie ogranicza się do stołu, kanapy i trzech sfatygowanych krzeseł. Ze ścian zwisa żółta, poszarpana tapeta, a wszystko pokrywa gruba warstwa kurzu.
Klaustrofobiczne warunki destrukcyjnie wpływają na psychikę bohatera. Raskolnikow alienuje się od społeczeństwa. Żyje w stanie permanentnego napięcia nerwowego, które graniczy z hipochondriąZaburzenie nerwicowe polegające na nieuzasadnionym, przesadnym lęku o własne zdrowie i ciągłym doszukiwaniu się u siebie objawów chorób.. Przytłacza go nędza, budząc całkowite zobojętnienie na własny los. W jego umyśle rodzą się mroczne myśli, a on sam staje na krawędzi samobójstwa.
Teoria nadczłowieka
Poczucie wyobcowania, ambicja i bunt przeciwko niesprawiedliwości zbliżają Raskolnikowa do bohatera romantycznegoTyp postaci literackiej cechujący się skrajnym indywidualizmem, samotnością, buntem przeciwko światu oraz poczuciem niezrozumienia przez społeczeństwo.. Młody mężczyzna boleśnie odczuwa przepaść między swoimi możliwościami intelektualnymi a nędzną pozycją społeczną.
Swoje poglądy wykłada w artykule O zbrodni. Dzieli w nim ludzkość na dwie kategorie. Pierwsza to zwykły materiał pociągowy, posłuszny prawu. Druga to jednostki wybitne, które mają prawo odrzucić istniejącą moralność i tworzyć nową historię. Ideałem Raskolnikowa jest Napoleon – wódz, który dla wielkich celów poświęcał tysiące istnień ludzkich, przekraczając granice etyki.
Nazwisko głównego bohatera nie jest przypadkowe. Pochodzi od rosyjskiego słowa raskoł, oznaczającego rozłam lub schizmę. Doskonale oddaje to wewnętrzne rozdarcie Raskolnikowa, jego odcięcie się od społeczeństwa oraz pęknięcie w jego własnej psychice między chłodnym racjonalizmem a ludzką empatią.
Bohater zadaje sobie dramatyczne pytanie: „czy jestem drżącą kreaturą, czy też mam prawo?”. Chce sprawdzić samego siebie. Wierzy, że jest predestynowany do dokonania wielkiego czynu dla dobra ludzkości.
Motywy zbrodni
Decyzja o morderstwie dojrzewa w Raskolnikowie pod wpływem splotu wydarzeń. Spotkanie w szynku z Marmieładowem uświadamia mu bezmiar ludzkiego upodlenia i budzi solidarność ze skrzywdzonymi. Sytuację pogarsza list od matki. Rodion dowiaduje się z niego o upokorzeniach swojej siostry, Duni. Dziewczyna, skompromitowana przez Swidrygajłowa, planuje wyjść za mąż za starszego, antypatycznego radcę Łużyna, by ratować rodzinę przed głodem.
Kolejnym impulsem jest makabryczny sen z dzieciństwa o bestialskim zakatowaniu konia przez pijanego chłopa. Ostatecznie w zbrodniczym zamiarze utwierdza go rozmowa studenta z oficerem, przypadkowo podsłuchana w traktierniTani rosyjski wyszynk, gospoda lub jadłodajnia, często odwiedzana przez uboższe warstwy społeczne.. Mężczyźni dyskutują o moralnej słuszności zabicia bezużytecznej, chciwej lichwiarki.
Ofiarą ma paść Alona Iwanowna. Raskolnikow traktuje ją jak „ludzką wesz”, ohydny wybryk natury bogacący się na cudzej krzywdzie. W jego systemie wartości boskie przykazanie „nie zabijaj” traci rację bytu. Jak tłumaczy później śledczemu Porfiremu Pietrowiczowi, zły czyn zyskuje legitymację moralną, jeśli służy wyższym celom ludzkości.
Zbrodnia i psychologiczna kara
System moralny Rodiona to czysty relatywizm moralnyPogląd filozoficzny głoszący, że nie ma absolutnych zasad dobra i zła, a ocena moralna zależy od okoliczności lub subiektywnego punktu widzenia. i zaprzeczenie etyki chrześcijańskiej. Opętany pychą bohater odrzuca Boga. Jednak po dokonaniu morderstwa nie czuje triumfu. Zamiast spodziewanej ulgi pojawia się paraliżujący lęk i odraza do samego siebie.
Dostojewski ukazuje Raskolnikowa jako człowieka głęboko rozdwojonego. Z jednej strony to chłodny, wyniosły morderca. Z drugiej – człowiek wrażliwy, który oddaje ostatnie kopiejki na pogrzeb Marmieładowa, pomaga żebraczkom i opiekuje się chorym kolegą ze studiów. Ten dualizmWewnętrzne rozdarcie bohatera, współistnienie w jego psychice dwóch sprzecznych natur – w tym przypadku bezwzględnego racjonalizmu i głębokiej empatii. doprowadza go do fizycznej i psychicznej choroby, pełnej majaczeń i koszmarów.
Droga do odkupienia
Cierpienie po zbrodni dowodzi, że Raskolnikow nie zatracił całkowicie sumienia. Przełomem staje się relacja z Sonią Marmieładow. To dzięki niej morderca zaczyna dostrzegać błędy w swojej teorii. Wyrzuty sumienia zmuszają go do przyznania się do winy.
Prawdziwe zmartwychwstanie duchowe wymaga jednak pokuty. Raskolnikow trafia na katorgęCiężkie, przymusowe roboty połączone z zesłaniem na Syberię, stosowane w carskiej Rosji jako kara za najcięższe przestępstwa.. Tam, po przebyciu ciężkiej choroby, przechodzi ostateczną przemianę. Pustkę po upadku własnej ideologii wypełnia miłością do Soni. Wraca do porzuconej wiary, zaczyna czytać Ewangelię i akceptuje chrześcijańską prawdę o odkupieniu win przez cierpienie.
Pod wpływem dziewczyny Raskolnikow pyta samego siebie:
Czyż jej przekonania mogą teraz nie być moimi przekonaniami? A przynajmniej jej uczucia, dążenia...
Zakończenie powieści przynosi nadzieję. Narrator podsumowuje ten moment słowami:
Tu zaczyna się już nowa historia, historia stopniowego odradzania się człowieka, stopniowego przechodzenia z jednego świata do drugiego, poznawania nowej, nie znanej dotychczas rzeczywistości.
Raskolnikow to postać wymykająca się jednoznacznym ocenom. Jego historia to uniwersalne studium kondycji ludzkiej, w którym zbrodnicza ideologia przegrywa ostatecznie z naturalną potrzebą dobra i miłości.