Starożytne przekłady Biblii
Starożytne przekłady Biblii odegrały kluczową rolę w kształtowaniu kultury europejskiej i upowszechnieniu chrześcijaństwa. Grecka Septuaginta oraz łacińska Wulgata to dwa najważniejsze teksty, które przez wieki stanowiły fundament liturgii i teologii. Ich powstanie wiąże się z fascynującymi legendami, a same tłumaczenia zrewolucjonizowały sposób przekazywania tekstów sakralnych.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 3 min
Septuaginta – grecki fundament
Septuaginta to najstarszy zachowany przekład Starego Testamentu z języka hebrajskiego i aramejskiego na grekę. Prace nad tłumaczeniem rozpoczęły się w III wieku p.n.e. w egipskiej AleksandriiStarożytne miasto w Egipcie, ówczesne centrum nauki i kultury hellenistycznej, słynące z wielkiej biblioteki. i trwały do II wieku p.n.e.
Nazwa przekładu pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego „siedemdziesiąt” (często zapisywanego rzymskim skrótem LXX). Według starożytnej legendy, na prośbę władcy Egiptu, 72 żydowskich uczonych pracowało w odosobnieniu przez 72 dni. Po zakończeniu prac okazało się, że wszystkie stworzone przez nich wersje są identyczne. Liczbę tę zaokrąglono do 70, stąd wzięła się nazwa dzieła.
W XX wieku odkryto niezwykle cenne rękopisy Septuaginty, które potwierdziły jej historyczne znaczenie. Do dzisiaj tekst ten funkcjonuje jako przekład kanoniczny w Kościołach prawosławnych. Zawiera on księgi nieobecne w katolickim i protestanckim kanonie biblijnymZbiór ksiąg uznawanych przez dany Kościół za natchnione i wchodzące w skład Pisma Świętego., takie jak 3 Księga Machabejska czy Psalm 151. Czasami dołączano do niej również starożytne apokryfy, na przykład 4 Księgę Machabejską oraz Ody i Psalmy Salomona.
Septuaginta powstała w języku koine – potocznej odmianie greki, którą posługiwano się w basenie Morza Śródziemnego. Dzięki temu przekład ten umożliwił czytanie Pisma Świętego Żydom żyjącym w diasporze, którzy zapomnieli już języka hebrajskiego, a później ułatwił apostołom głoszenie Ewangelii w świecie grecko-rzymskim.
Wulgata – łaciński standard Zachodu
Wulgata to całościowy przekład Biblii na język łaciński, którego głównym autorem był św. Hieronim. Prace nad tekstem trwały w latach 382–405 n.e. Hieronim dokonał rewolucyjnego jak na tamte czasy kroku – księgi protokanoniczneKsięgi Starego Testamentu, których natchnienie nigdy nie budziło wątpliwości i które znajdują się w Biblii hebrajskiej. Starego Testamentu przetłumaczył bezpośrednio z oryginału hebrajskiego, odrzucając pośrednictwo greckiej Septuaginty.
Księgę Tobiasza i Księgę Judyty przełożył z języka aramejskiego. Pozostałe teksty, w tym Nowy Testament oraz Psalmy, opracował na podstawie dostępnych manuskryptów greckich, rewidując starsze tłumaczenia starołacińskie.
Przez kolejne stulecia Wulgata zyskała status oficjalnego tłumaczenia w Kościele zachodnim. Jej wpływ na kulturę europejską jest gigantyczny. To właśnie Wulgata zapisała się w historii jako pierwsza wydrukowana książka – słynna Biblia Gutenberga z 1456 roku. W XVI wieku Sobór TrydenckiSobór powszechny Kościoła katolickiego (1545–1563), który zapoczątkował kontrreformację i ujednolicił doktrynę. ostatecznie potwierdził, że jest to autentyczna i wiążąca wersja Słowa Bożego.
Wulgata stanowiła wyłączną podstawę katolickich przekładów Biblii aż do połowy XX wieku. Sytuację zmieniła dopiero publikacja encykliki Divino afflante Spiritu w 1943 roku. Papież Pius XII zachęcił w niej biblistów do sięgania po teksty oryginalne. Obecnie wszystkie współczesne tłumaczenia Pisma Świętego opierają się bezpośrednio na starożytnych manuskryptach hebrajskich, aramejskich i greckich.