Polskie przekłady Biblii
Przekłady Pisma Świętego odegrały kluczową rolę w kształtowaniu i rozwoju języka polskiego. Od średniowiecznych psałterzy, przez renesansowe tłumaczenia innowierców, aż po współczesne edycje, każda epoka wnosiła nowe podejście do świętych tekstów. Najważniejsze historyczne wydania, takie jak Biblia Brzeska czy Biblia Jakuba Wujka, do dziś stanowią niedoścignione wzorce literackie.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Tłumaczenia Biblii na język polski to nie tylko historia religii, ale przede wszystkim historia naszego języka. Wraz z chrystianizacją Polski rosło zapotrzebowanie na zrozumiałe teksty liturgiczne. Początkowo na warsztat brano głównie psalmy i Ewangelie. Średniowiecze zostawiło nam w spadku wybitne zabytki piśmiennictwa: Psałterz Floriański oraz Psałterz Puławski. W epoce renesansu poetyckiego przekładu dokonał Jan Kochanowski, tworząc słynny Psałterz Dawidów. Tradycja literackich tłumaczeń przetrwała do czasów współczesnych. Własne, poetyckie wersje Księgi Psalmów, Księgi Hioba czy Ewangelii św. Marka stworzył Czesław Miłosz.
Najważniejsze historyczne przekłady Biblii
Pierwszym drukowanym przekładem całego Pisma Świętego na język polski była Biblia Leopolity z 1561 roku. Powstała na zlecenie krakowskiej rodziny wydawniczej Szarffenbergów, stąd często nazywa się ją również Biblią Szarffenbergowską. Przekładu z WulgatyŁaciński przekład Biblii dokonany przez św. Hieronima na przełomie IV i V wieku, oficjalny tekst Kościoła katolickiego. dokonał ksiądz Jan Nicz ze Lwowa. Jego przydomek Leopolita oznacza właśnie lwowianina. Nicz był wykładowcą Uniwersytetu Jagiellońskiego, a swoje dzieło zadedykował królowi Zygmuntowi Augustowi. Choć historycznie przełomowe, tłumaczenie to uchodzi za dość toporne i niezbyt udane pod względem językowym.
Zaledwie dwa lata później, w 1563 roku, ukazała się Biblia Brzeska. To pierwszy w historii pełny polski przekład dokonany bezpośrednio z języków oryginalnych. Inicjatorem i sponsorem tego przepięknie wydanego, kalwińskiego dzieła był książę Mikołaj Radziwiłł, dlatego edycję tę określa się mianem Biblii Radziwiłłowskiej. Tłumacze zastosowali nowoczesne podejście komunikacyjne. Przekładali sens zdań, a nie pojedyncze słowa. Wprowadzili też absolutną nowość na polskim rynku wydawniczym: numerację wersetów. Biblia Brzeska zachwyca piękną, płynną polszczyzną, którą czyta się z przyjemnością nawet dzisiaj.
W 1572 roku wydano Biblię Nieświeską. Jej autorem był ariański pastor Szymon Budny, który podjął się samodzielnego tłumaczenia z języków oryginalnych. Budny przyjął skrajnie odmienną strategię niż twórcy Biblii Brzeskiej. Postawił na rygorystyczne podejście filologiczne i maksymalną wierność oryginałowi. Stary Testament tłumaczył bezpośrednio z hebrajskiego, co zaowocowało licznymi hebraizmamiZapożyczenie językowe z języka hebrajskiego, często kalka składniowa lub frazeologiczna przeniesiona do innego języka.. Z tego powodu tekst był trudniejszy w odbiorze i językowo ustępował płynności wydania radziwiłłowskiego.
Prawdziwym arcydziełem polskiej literatury okazała się Biblia ks. Jakuba Wujka, wydana w całości w 1599 roku. Wujek, gruntownie wykształcony jezuita, doskonale znał zarówno języki biblijne, jak i współczesne. Stworzył tekst o niezwykłych walorach artystycznych, napisany dostojnym, a jednocześnie zrozumiałym językiem.
Przekład Jakuba Wujka był tak doskonały językowo, że przez ponad 350 lat pełnił funkcję oficjalnego tekstu Pisma Świętego w polskim Kościele katolickim. Zastąpiła go dopiero Biblia Tysiąclecia w połowie XX wieku.
W 1632 roku światło dzienne ujrzała Biblia Gdańska. Głównym redaktorem tego luterańskiego przekładu był Daniel Mikołajewski, a prace nad tekstem trwały od 1604 roku. Tłumaczenie opierało się na językach oryginalnych i obejmowało również księgi deuterokanoniczneKsięgi biblijne uznawane za natchnione przez katolików i prawosławnych, ale odrzucane przez protestantów i judaizm.. Biblia Gdańska charakteryzowała się ogromną wiernością wobec oryginału i na długie lata stała się najważniejszym przekładem dla polskich ewangelików.
Współczesną epokę tłumaczeń otwiera Biblia Tysiąclecia z 1965 roku. Została opracowana przez zespół polskich biblistów pod redakcją benedyktynów tynieckich. To całkowicie nowy przekład z języków oryginalnych. Obecnie jest to oficjalny tekst używany w Kościele katolickim w Polsce.