Najważniejsze inscenizacje
Sceniczna historia dramatu Adama Mickiewicza to zapis zmieniających się nastrojów społecznych i politycznych w Polsce. Kolejni reżyserzy mierzyli się z tekstem, dostosowując go do realiów swojej epoki, od monumentalnych wizji po kameralne dramaty psychologiczne. Zestawienie obejmuje najważniejsze realizacje teatralne i filmowe, począwszy od krakowskiej premiery z początku XX wieku, aż po głośne adaptacje telewizyjne.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Początki scenicznej historii i teatr monumentalny
W 1901 roku Stanisław WyspiańskiWybitny dramaturg i reżyser epoki Młodej Polski, autor m.in. „Wesela”. wystawił dramat w Teatrze Miejskim w Krakowie. Połączył on części wileńsko-kowieńskie z drezdeńskimi w spójną całość. Akcja obrzędu wywoływania duchów została przeniesiona z cmentarnej kaplicy do krakowskiego kościoła.
Leon Schiller w 1934 roku na deskach Teatru Polskiego w Warszawie stworzył inscenizację uznawaną za szczytowe osiągnięcie teatru monumentalnegoKoncepcja teatru operującego ogromnymi masami ludzkimi, potężną scenografią i wzniosłą tematyką narodową..
Powojenne powroty i polityczna burza
Pierwsza powojenna realizacja dramatu to dzieło Aleksandra Bardiniego z 1955 roku w warszawskim Teatrze Polskim. Spektakl cieszył się ogromnym zainteresowaniem publiczności. Zagrano go aż 270 razy.
Inscenizacja Kazimierza Dejmka w Teatrze Narodowym w Warszawie z 1967 roku przeszła do historii jako iskra zapalna wydarzeń marcowych 1968 rokuKryzys polityczny w PRL, zapoczątkowany protestami studenckimi przeciwko cenzurze i brutalnie stłumiony przez władze.. Konrad, w którego wcielił się Gustaw Holoubek, został wykreowany na intelektualistę toczącego z Bogiem zacięty spór ideowy. W finałowej scenie bohater pojawiał się na proscenium w kajdankach. Publiczność odczytała spektakl jako wyraźnie antyradziecki.
Władze komunistyczne zawiesiły przedstawienie Dejmka w styczniu 1968 roku, obawiając się jego wywrotowego wpływu na społeczeństwo. Przywrócenie „Dziadów” na afisz stało się jednym z głównych postulatów strajkujących studentów, co doprowadziło do ogólnopolskich zamieszek i represji.
Nowe odczytania i demitologizacja
W 1973 roku Konrad Swinarski w Starym Teatrze w Krakowie całkowicie zerwał z bogoojczyźnianą tradycją. Reżyser wyeksponował chorobliwość, obłęd i bluźnierstwo Konrada. Spektakl bezlitośnie obnażał oportunizm polskiego społeczeństwa, odchodząc od romantycznego mitu narodu wybranego.
Jerzy Kreczmar w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1978 r.) jako pierwszy wystawił niemal kompletny tekst wileńsko-kowieńskich części dramatu. Rok później, w 1979 roku, Maciej Prus w gdańskim Teatrze Wybrzeże zaprezentował spektakl nazywany „Dziadami na etapie”. Ukazywał on Konrada w drodze na zesłanie. Symbolem zniewolonego pokolenia stała się scenografia nawiązująca do malarstwa Jacka Malczewskiego z motywem wielkiej mapy imperium rosyjskiego.
Ekranizacje i eksperymenty formalne
Dramat doczekał się również adaptacji filmowej. W 1988 roku Tadeusz Konwicki wyreżyserował „Lawę. Opowieść o Dziadach”. Reżyser mocno uwspółcześnił wymowę dzieła. Wielkiej Improwizacji towarzyszyły dokumentalne kadry z Katynia i obozu w Oświęcimiu. W scenie Widzenia księdza Piotra wykorzystano migawki z papieżem Janem Pawłem II.
W 1995 roku Jerzy Grzegorzewski przygotował w Starym Teatrze w Krakowie autorski spektakl oparty na dwunastu improwizacjach na motywach tekstu Mickiewicza. Z kolei w 1997 roku swoją telewizyjną wizję dramatu zrealizował Jan Englert dla Teatru Telewizji.