Dziady - najważniejsze cytaty
Zestawienie kluczowych fragmentów dramatu Adama Mickiewicza ułatwia powtórkę przed maturą i sprawdzianami. Cytaty z poszczególnych części obrazują ewolucję bohatera oraz najważniejsze idee utworu, od ludowej moralności po narodowy mesjanizm. Wybrane fragmenty pozwalają szybko przypomnieć sobie motywy buntu, nieszczęśliwej miłości i oceny polskiego społeczeństwa.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Dziady cz. II – ludowe prawdy moralne
Druga część dramatu opiera się na obrzędzie dziadówPogański rytuał wywoływania dusz zmarłych w celu ulżenia im w cierpieniu poprzez ofiarowanie jadła i napoju.. Pojawiające się w kaplicy zjawy przekazują żywym uniwersalne zasady etyczne, bez których nie można osiągnąć zbawienia.
Ciemno wszędzie, głucho wszędzie,
[Chór ptaków nocnych i wieśniaków]
Co to będzie, co to będzie?
Bo słuchajcie i zważcie u siebie,
[Prawda moralna głoszona przez duchy Józia i Rózi]
Że według Bożego rozkazu:
Kto nie doznał goryczy ni razu,
Ten nie dozna słodyczy w niebie.
Bo kto nie był ni razu człowiekiem,
[Prawda moralna głoszona przez Widmo Złego Pana]
Temu człowiek nic nie pomoże.
Bo słuchajcie i zważcie u siebie,
[Prawda moralna głoszona przez Zosię]
Że według Bożego rozkazu:
Kto nie dotknął ziemi ni razu,
Ten nigdy nie może być w niebie.
Dziady cz. IV – studium nieszczęśliwej miłości
Czwarta część to spowiedź Gustawa, typowego bohatera romantycznegoWybitna, wyobcowana jednostka, kierująca się w życiu uczuciem, często przeżywająca nieszczęśliwą miłość i buntująca się przeciwko konwenansom.. Jego trzygodzinny monolog w domu Księdza ukazuje niszczycielską siłę uczucia, wpływ literatury na psychikę oraz bunt przeciwko racjonalizmowi.
Kto miłości nie zna, ten żyje szczęśliwy,
[Pustelnik – Gustaw]
I noc ma spokojną, i dzień nietęskliwy.
Młodości mojej niebo i tortury!
[Pustelnik o książkach zbójeckich]
One zwichnęły osadę mych skrzydeł
I wyłamały do góry.
Czyliż niewinna miłość wieczna godnej męki?
[Pustelnik – Gustaw]
Ten sam Bóg stworzył miłość, który stworzył wdzięki.
On dusze obie łańcuchem uroku
Powiązał na wieki z sobą!
O! luba, zginąłem w niebie,
[Gustaw]
Kiedym po raz pierwszy pocałował ciebie!
Ty mnie zabiłeś! Ty mnie nauczyłeś czytać!
[Gustaw do Księdza]
W pięknych księgach i pięknym przyrodzeniu czytać!
Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś.
Kobieto! Ty puchu marny! Ty wietrzna istoto!
[Gustaw]
Postaci twojej zazdroszczą anieli,
A duszę gorszą masz, gorszą niżeli!...
Bo słuchajcie i zważcie u siebie,
[Przestroga Gustawa]
Że według Bożego rozkazu:
Kto za życia choć raz był w niebie,
Ten po śmierci nie trafi od razu.
Dziady cz. III – bunt, mesjanizm i portret narodu
Trzecia część dramatu przenosi akcję w realia carskich represji po upadku powstania listopadowego. Tekst łączy wątki martyrologiczne z ideą mesjanizmuPogląd historiozoficzny przypisujący narodowi polskiemu rolę Chrystusa narodów, którego cierpienie ma przynieść zbawienie ludzkości.. Główny bohater przechodzi przemianę z nieszczęśliwego kochanka Gustawa w walczącego o naród Konrada.
Konrad i Improwizacje
A sen? – ach, ten świat cichy, głuchy, tajemniczy.
[Konrad]
Wznoszę się! Lecę! Tam, na szczyt opoki –
[Mała Improwizacja]
Już nad plemieniem człowieczem,
Między proroki.
Cóż to? Jaki ptak powstał i roztacza pióra,
[Mała Improwizacja]
Zasłania wszystkich, okiem mię wzywa.
Ja mistrz!
[Wielka Improwizacja]
Ja mistrz wyciągam dłonie!
Patrz, jak te myśli dobywam sam z siebie,
[Wielka Improwizacja]
Wcielam w słowa, one lecą,
Rozsypują się po niebie,
Toczą się, grają i świecą.
Pieśń to wielka, pieśń-tworzenie;
[Wielka Improwizacja]
Taka pieśń jest siła, dzielność,
Taka pieśń jest nieśmiertelność!
Ja czuję nieśmiertelność, nieśmiertelność tworzę.
Ja kocham cały naród! – objąłem w ramiona
[Wielka Improwizacja]
Wszystkie przeszłe i przyszłe jego pokolenia.
Jeśli mnie nad duszami równą władzę nadasz,
[Wielka Improwizacja]
Ja bym mój naród jak pieśń żywą stworzył,
I większe niźli Ty zrobiłbym dziwo,
Zanuciłbym pieśń szczęśliwą!
Daj mi rząd dusz!
Kłamca, kto Ciebie nazywał miłością,
[Wielka Improwizacja]
Ty jesteś tylko mądrością.
Ja wydam Tobie krwawszą bitwę niźli Szatan:
[Wielka Improwizacja]
On walczył na rozumy, ja wyzwę na serca.
Krzyknę, żeś Ty nie jest ojcem świata, ale…
[Wielka Improwizacja]
Głos diabła: Carem!
Wizje, sny i ocena społeczeństwa
W opozycji do pysznego buntu Konrada Mickiewicz stawia pokorę Księdza Piotra oraz niewinność Ewy. W tej części dramatu pojawia się również gorzka diagnoza polskiego społeczeństwa.
Sługo! Sługo pokorny, cichy,
[Chór aniołów]
Wniosłeś pokój w dom pychy.
Pokój temu domowi.
Pan maluczkim objawia,
[Chór aniołów]
Czego wielkim odmawia.
Róża, ta róża żyje!
[Widzenie Ewy]
Wstąpiła w nią dusza,
Główką lekko rusza,
Jaki ogień z niej bije.
Tyran wstał – Herod! – Panie, cała Polska młoda
[Widzenie Księdza Piotra]
Wydana w ręce Heroda.
Z matki obcej; krew jego dawne bohatery,
[Widzenie Księdza Piotra]
A imię jego będzie czterdzieści i cztery.
Liczba czterdzieści i cztery z widzenia Księdza Piotra to jedna z największych zagadek polskiej literatury. Sam Mickiewicz po latach przyznał, że zapomniał, co dokładnie miał na myśli. Badacze najczęściej łączą tę liczbę z gematrią (kabałą) i imieniem Adam, z proroctwami biblijnymi lub z imieniem namiestnika z rodu dawnych królów.
Nasz naród jest jak lawa,
[Piotr Wysocki – Salon Warszawski]
Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,
Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi;
Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.