Obsesyjne wyszukiwanie „czerni” w opowiadaniach Hłaski
Marek Hłasko w swoich opowiadaniach bezlitośnie obnaża brutalną i mroczną stronę powojennej rzeczywistości. Pisarz konfrontuje młodzieńczą niewinność ze zdemoralizowanym światem dorosłych, w którym miłość i wyższe wartości z góry skazane są na klęskę. Mimo wszechobecnego cynizmu to właśnie ukryte tęsknoty bohaterów stanowią jedyny ratunek przed całkowitym upadkiem.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Konflikt niewinności z brutalnością
Opowiadanie Pierwszy krok w chmurach, otwierające debiutancki tom pisarza, doskonale obrazuje mechanizm literackiej rozpaczy. Hłasko zderza tu naiwną czystość ze zbydlęconą dojrzałością. Ten schemat powraca w niemal wszystkich jego tekstach. Bohaterowie często uciekają w specyficzny sentymentalizmPostawa charakteryzująca się nadmierną uczuciowością i skłonnością do wzruszeń, często stanowiąca ucieczkę od twardych realiów.. Traktują go jako substytut prawdy o świecie, z którym zupełnie nie potrafią sobie poradzić.
Charakterystyczną cechą męskich postaci Hłaski jest wyraźny mizoginizmUprzedzenie, niechęć lub wrogość w stosunku do kobiet.. Nie wynika on jednak z prostej nienawiści do płci przeciwnej. To raczej sygnał głębokiej odrazy wobec brutalnego losu, fizjologii i wszechobecnego cynizmu. Postawa ta staje się paradoksalną formą obrony własnej wrażliwości. Bohaterowie odrzucają świat, który ich brzydzi, próbując ocalić resztki osobistych wartości.
Parszywa strona życia
Proza Hłaski obsesyjnie dąży do ukazywania brudnej strony życia. Zło niszczy tu wszelkie zasady moralne. Literaturoznawca Stanisław Stabro określił ten mechanizm dosadną metaforą „matki-kurwy”, symbolizującą rzeczywistość, która zdradza i niszczy własne dzieci. Pisarz bezlitośnie kompromituje otaczający go świat.
Marek Hłasko często nazywany jest polskim Jamesem Deanem. Jego styl, określany mianem „czarnego romantyzmu”, łączył brutalny naturalizm w opisywaniu marginesu społecznego z głęboką wiarą w czystą miłość, która w zderzeniu z PRL-owską rzeczywistością nie miała szans na przetrwanie.
Autor szydzi z naiwnych złudzeń, ale nigdy nie wyśmiewa prawdziwych marzeń. To właśnie głęboko ukryte tęsknoty pozwalają bohaterom przetrwać. Stanowią jedyną siłę ocalającą przed wszechogarniającą czernią i beznadzieją.
Nieuchronna klęska
Postaci z opowiadań Hłaski zawsze ponoszą klęskę. Najczęściej jest to bolesny zawód miłosny, ale równie często – paraliżująca niemoc wobec własnego życia. Upór i moralna czystość nie mają szans w starciu z brutalną codziennością. Prawdziwe uczucie pada ofiarą prymitywnego popędu seksualnego. Wiara i oddanie zderzają się z kłamstwem oraz egoizmem silniejszych jednostek.
Zdeptane wartości jednak nie znikają. Paradoksalnie, im bardziej są niszczone i pomniejszane przez otoczenie, tym głośniej domagają się uznania w wewnętrznym świecie bohaterów. Hłasko udowadnia, że człowiek pozbawiony nadziei wciąż desperacko pragnie dobra, nawet jeśli wokół widzi tylko zło.