Marek Hłasko - biografia

Marek Jakub Hłasko przyszedł na świat 14 stycznia 1934 roku w Warszawie. Jego dzieciństwo szybko naznaczyły rodzinne dramaty. Gdy miał trzy lata, rodzice – prawnik Maciej Roman Hłasko i urzędniczka Maria Łucja z Rosiaków – wzięli rozwód. Dwa lata później ojciec zmarł na chorobę nerek w wieku zaledwie trzydziestu trzech lat.

Czas II wojny światowej chłopiec spędził w stolicy. Matka utrzymywała ich, prowadząc stragan z żywnością. Po upadku powstania warszawskiegoPowstanie warszawskie Zbrojne wystąpienie Armii Krajowej w 1944 roku przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim., 2 października 1944 roku opuścili zrujnowane miasto i wyjechali do Częstochowy. Tam jedenastoletni Marek zaczął pisać swój pierwszy pamiętnik.

Na początku 1946 roku rodzina przeniosła się do Wrocławia. Zamieszkali przy ulicy Borelowskiego 44 razem z ojczymem chłopca, Kazimierzem Gryczkiewiczem. Edukacja sprawiała Hłasce ogromne problemy. Poszedł do szkoły jako sześciolatek, zawsze był najmłodszy i najdrobniejszy w klasie. Braki fizyczne nadrabiał agresją i zadziornością, przez co rzadko nawiązywał przyjaźnie.

Hłasko rozpoczął naukę, mając sześć i pół roku. Przez cały czas szkoły był zawsze jednym z najmłodszych w klasie. Na domiar złego miał bardzo dziecięcy wygląd. Nie mógł więc popisywać się tym, czym chłopiec w powszechnej szkole chce imponować – siłą, zręcznością i dorosłością. Nadrabiał to agresywnością i zadziornością, również w stosunku do nauczycieli.

Po ukończeniu szkoły powszechnej w 1949 roku rozpoczął naukę w warszawskim Liceum Techniczno-Teatralnym. Szybko ją przerwał. Wrócił do Wrocławia, zatrudnił się w Stoczni Rzecznej i zrobił kurs samochodowy. Jako siedemnastolatek pracował już w Warszawie jako kierowca ciężarówki, marząc o karierze pisarza.

Debiut i pierwsze dzieła

Literacki start Hłaski nastąpił w 1954 roku. Wydawnictwo „Iskry” opublikowało jego opowiadanie „Baza Sokołowska” w „Almanachu Literackim”. Młody szofer z miejsca stał się objawieniem. W ciągu pięciu lat zdobył stypendium Związku Literatów Polskich, Nagrodę Literacką Wydawców oraz Nagrodę Pracy za tekst „Robotnicy”.

Pisarz próbował sił w dziennikarstwie. Publikował w legendarnym tygodniku „Po prostu”„Po prostu” Czasopismo studentów i młodej inteligencji, odgrywające kluczową rolę w okresie odwilży październikowej w 1956 roku. oraz pisał reportaże z terenu dla „Trybuny Ludu”. Doświadczenia te brutalnie zweryfikowały jego spojrzenie na ustrój komunistyczny.

Prawdziwy przełom przyniósł maj 1956 roku. Nakładem „Czytelnika” ukazał się zbiór opowiadań „Pierwszy krok w chmurach”. Książka zszokowała odbiorców brutalnym realizmem i odarciem rzeczywistości z propagandowego fałszu socrealizmuSocrealizm Obowiązujący w latach 50. kierunek w sztuce, narzucający twórcom optymistyczne i propagandowe ukazywanie państwa komunistycznego.. Rok później czołowi polscy reżyserzy przenieśli jego prozę na ekran. Powstały filmy: „Pętla” (reż. Wojciech Jerzy Has), „Ósmy dzień tygodnia” (reż. Aleksander Ford) oraz „Baza ludzi umarłych” (reż. Czesław Petelski).

Dojrzałość twórcza

Twórczość Hłaski opierała się na ostrym sprzeciwie wobec zakłamania świata dorosłych i systemu politycznego. Bohaterowie jego prozy to często ludzie z marginesu, rozczarowani życiem, szukający ucieczki w alkoholu lub beznadziejnej miłości.

W dorobku pisarza dominują mikropowieściMikropowieść Krótki utwór epicki, obszerniejszy od noweli, ale krótszy i mniej skomplikowany fabularnie od klasycznej powieści. i opowiadania. Do najważniejszych tytułów należą:

• Pierwszy krok w chmurach (1956)
• Ósmy dzień tygodnia (1956)
• Opowiadania (1963)
• Wszyscy byli odwróceni. Brudne czyny (1964)
• Nawrócony w Jaffie. Opowiem wam o Ester (1966)
• Sowa, córka piekarza (1967)

Osobne miejsce zajmują „Piękni dwudziestoletni” (1966) – fabularyzowana autobiografiaFabularyzowana autobiografia Utwór łączący fakty z życia autora z elementami fikcji literackiej i kreacji artystycznej., w której autor bezlitośnie rozprawia się z mitami na swój temat, jednocześnie tworząc nowe. Sam Hłasko podsumował swoje literackie zainteresowania bardzo krótko:

W literaturze interesowała mnie poza donosem policyjnym tylko jedna sprawa: miłość kobiety do mężczyzny i ich klęska.

Kontekst historyczny

Błyskotliwa kariera w kraju załamała się w 1958 roku. Hłasko wyjechał do Paryża na zaproszenie Instytutu LiterackiegoInstytut Literacki Polskie wydawnictwo emigracyjne założone przez Jerzego Giedroycia, wydawca wpływowego miesięcznika „Kultura”.. Władze komunistyczne wykorzystały ten fakt, przypinając mu łatkę zdrajcy i uciekiniera. Rozpętana nagonka prasowa i odmowa przedłużenia paszportu odcięły mu drogę powrotu za żelazną kurtynęŻelazna kurtyna Metaforyczne określenie linii podziału Europy na blok zachodni i państwa komunistyczne podporządkowane ZSRR..

Rozpoczęła się tułaczka po świecie. Pisarz mieszkał w podparyskim Maisons-Laffitte, publikując na łamach „Kultury”. W 1959 roku przeniósł się do Tel-Awiwu. Życie w Izraelu dostarczyło mu materiału do kolejnych książek, ale pogłębiło poczucie wykorzenienia. W 1961 roku ożenił się z niemiecką aktorką Sonją Ziemann, którą poznał na planie ekranizacji „Ósmego dnia tygodnia”.

Małżeństwo przetrwało zaledwie cztery lata. W latach 60. Hłasko zmieniał adresy, zatrzymując się w Wiedniu, Berlinie Zachodnim, Londynie i Zurychu. W 1966 roku wyjechał do Hollywood, licząc na karierę scenarzysty. Zderzenie z amerykańskim przemysłem filmowym przyniosło kolejne rozczarowania, mimo uzyskania prawa stałego pobytu w 1969 roku.

Spuścizna i znaczenie

W czerwcu 1969 roku pisarz poleciał do Niemiec na zdjęcia do filmu na podstawie opowiadania „Wszyscy byli odwróceni”. Zmęczony pracą, zatrzymał się w Wiesbaden u producenta filmowego H.J. Bobermina. W nocy z 13 na 14 czerwca 1969 roku zmarł w wieku 35 lat. Przyczyną było przedawkowanie środków nasennych połączonych z alkoholem.

Śmierć twórcy wywołała falę spekulacji. Przeciwnicy widzieli w niej samobójstwo potwierdzające upadek moralny, zwolennicy – ostateczny akt buntu. Rodzina i przyjaciele konsekwentnie mówili o nieszczęśliwym wypadku. Pisarza pochowano na Cmentarzu Południowym w Wiesbaden.

Hłasko pozostawił po sobie trwały mit literackiMit literacki Utrwalone w kulturze, wyidealizowane lub wyolbrzymione wyobrażenie o pisarzu, często przesłaniające jego rzeczywistą biografię.. Krytyk Stanisław Burkat pisał o nim jako o cudownym dziecku, które porzuciło szkołę, by sprawdzać życie na własnej skórze. Bohdan Czeszko doceniał warsztat, twierdząc, że Hłasko „nie umiał napisać bzdetu”. Z kolei Henryk Bereza trafnie podsumował polaryzujący charakter jego prozy:

Hłaski nie można lekceważyć. Można go przyjąć lub trzeba znienawidzić.