Marek Hłasko - biografia

Wczesne życie i edukacja

Marek Jakub Hłasko przyszedł na świat 14 stycznia 1934 roku w Warszawie. Jego dzieciństwo szybko naznaczyły rodzinne dramaty. Gdy miał trzy lata, rodzice – prawnik Maciej Roman Hłasko i urzędniczka Maria Łucja z Rosiaków – wzięli rozwód. Dwa lata później ojciec zmarł na chorobę nerek w wieku zaledwie trzydziestu trzech lat.

Czas II wojny światowej chłopiec spędził w stolicy. Matka utrzymywała ich, prowadząc stragan z żywnością. Po upadku powstania warszawskiegoZbrojne wystąpienie Armii Krajowej w 1944 roku przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim., 2 października 1944 roku opuścili zrujnowane miasto i wyjechali do Częstochowy. Tam jedenastoletni Marek zaczął pisać swój pierwszy pamiętnik.

Na początku 1946 roku rodzina przeniosła się do Wrocławia. Zamieszkali przy ulicy Borelowskiego 44 razem z ojczymem chłopca, Kazimierzem Gryczkiewiczem. Edukacja sprawiała Hłasce ogromne problemy. Poszedł do szkoły jako sześciolatek, zawsze był najmłodszy i najdrobniejszy w klasie. Braki fizyczne nadrabiał agresją i zadziornością, przez co rzadko nawiązywał przyjaźnie.

Hłasko rozpoczął naukę, mając sześć i pół roku. Przez cały czas szkoły był zawsze jednym z najmłodszych w klasie. Na domiar złego miał bardzo dziecięcy wygląd. Nie mógł więc popisywać się tym, czym chłopiec w powszechnej szkole chce imponować – siłą, zręcznością i dorosłością. Nadrabiał to agresywnością i zadziornością, również w stosunku do nauczycieli.

Po ukończeniu szkoły powszechnej w 1949 roku rozpoczął naukę w warszawskim Liceum Techniczno-Teatralnym. Szybko ją przerwał. Wrócił do Wrocławia, zatrudnił się w Stoczni Rzecznej i zrobił kurs samochodowy. Jako siedemnastolatek pracował już w Warszawie jako kierowca ciężarówki, marząc o karierze pisarza.

Debiut i pierwsze dzieła

Literacki start Hłaski nastąpił w 1954 roku. Wydawnictwo „Iskry” opublikowało jego opowiadanie „Baza Sokołowska” w „Almanachu Literackim”. Młody szofer z miejsca stał się objawieniem. W ciągu pięciu lat zdobył stypendium Związku Literatów Polskich, Nagrodę Literacką Wydawców oraz Nagrodę Pracy za tekst „Robotnicy”.

Pisarz próbował sił w dziennikarstwie. Publikował w legendarnym tygodniku „Po prostu”Czasopismo studentów i młodej inteligencji, odgrywające kluczową rolę w okresie odwilży październikowej w 1956 roku. oraz pisał reportaże z terenu dla „Trybuny Ludu”. Doświadczenia te brutalnie zweryfikowały jego spojrzenie na ustrój komunistyczny.

Prawdziwy przełom przyniósł maj 1956 roku. Nakładem „Czytelnika” ukazał się zbiór opowiadań „Pierwszy krok w chmurach”. Książka zszokowała odbiorców brutalnym realizmem i odarciem rzeczywistości z propagandowego fałszu socrealizmuObowiązujący w latach 50. kierunek w sztuce, narzucający twórcom optymistyczne i propagandowe ukazywanie państwa komunistycznego.. Rok później czołowi polscy reżyserzy przenieśli jego prozę na ekran. Powstały filmy: „Pętla” (reż. Wojciech Jerzy Has), „Ósmy dzień tygodnia” (reż. Aleksander Ford) oraz „Baza ludzi umarłych” (reż. Czesław Petelski).

Dojrzałość twórcza

Twórczość Hłaski opierała się na ostrym sprzeciwie wobec zakłamania świata dorosłych i systemu politycznego. Bohaterowie jego prozy to często ludzie z marginesu, rozczarowani życiem, szukający ucieczki w alkoholu lub beznadziejnej miłości.

W dorobku pisarza dominują mikropowieściKrótki utwór epicki, obszerniejszy od noweli, ale krótszy i mniej skomplikowany fabularnie od klasycznej powieści. i opowiadania. Do najważniejszych tytułów należą:

• Pierwszy krok w chmurach (1956)
• Ósmy dzień tygodnia (1956)
• Opowiadania (1963)
• Wszyscy byli odwróceni. Brudne czyny (1964)
• Nawrócony w Jaffie. Opowiem wam o Ester (1966)
• Sowa, córka piekarza (1967)

Osobne miejsce zajmują „Piękni dwudziestoletni” (1966) – fabularyzowana autobiografiaUtwór łączący fakty z życia autora z elementami fikcji literackiej i kreacji artystycznej., w której autor bezlitośnie rozprawia się z mitami na swój temat, jednocześnie tworząc nowe. Sam Hłasko podsumował swoje literackie zainteresowania bardzo krótko:

W literaturze interesowała mnie poza donosem policyjnym tylko jedna sprawa: miłość kobiety do mężczyzny i ich klęska.

Kontekst historyczny

Błyskotliwa kariera w kraju załamała się w 1958 roku. Hłasko wyjechał do Paryża na zaproszenie Instytutu LiterackiegoPolskie wydawnictwo emigracyjne założone przez Jerzego Giedroycia, wydawca wpływowego miesięcznika „Kultura”.. Władze komunistyczne wykorzystały ten fakt, przypinając mu łatkę zdrajcy i uciekiniera. Rozpętana nagonka prasowa i odmowa przedłużenia paszportu odcięły mu drogę powrotu za żelazną kurtynęMetaforyczne określenie linii podziału Europy na blok zachodni i państwa komunistyczne podporządkowane ZSRR..

Rozpoczęła się tułaczka po świecie. Pisarz mieszkał w podparyskim Maisons-Laffitte, publikując na łamach „Kultury”. W 1959 roku przeniósł się do Tel-Awiwu. Życie w Izraelu dostarczyło mu materiału do kolejnych książek, ale pogłębiło poczucie wykorzenienia. W 1961 roku ożenił się z niemiecką aktorką Sonją Ziemann, którą poznał na planie ekranizacji „Ósmego dnia tygodnia”.

Małżeństwo przetrwało zaledwie cztery lata. W latach 60. Hłasko zmieniał adresy, zatrzymując się w Wiedniu, Berlinie Zachodnim, Londynie i Zurychu. W 1966 roku wyjechał do Hollywood, licząc na karierę scenarzysty. Zderzenie z amerykańskim przemysłem filmowym przyniosło kolejne rozczarowania, mimo uzyskania prawa stałego pobytu w 1969 roku.

Spuścizna i znaczenie

W czerwcu 1969 roku pisarz poleciał do Niemiec na zdjęcia do filmu na podstawie opowiadania „Wszyscy byli odwróceni”. Zmęczony pracą, zatrzymał się w Wiesbaden u producenta filmowego H.J. Bobermina. W nocy z 13 na 14 czerwca 1969 roku zmarł w wieku 35 lat. Przyczyną było przedawkowanie środków nasennych połączonych z alkoholem.

Śmierć twórcy wywołała falę spekulacji. Przeciwnicy widzieli w niej samobójstwo potwierdzające upadek moralny, zwolennicy – ostateczny akt buntu. Rodzina i przyjaciele konsekwentnie mówili o nieszczęśliwym wypadku. Pisarza pochowano na Cmentarzu Południowym w Wiesbaden.

Hłasko pozostawił po sobie trwały mit literackiUtrwalone w kulturze, wyidealizowane lub wyolbrzymione wyobrażenie o pisarzu, często przesłaniające jego rzeczywistą biografię.. Krytyk Stanisław Burkat pisał o nim jako o cudownym dziecku, które porzuciło szkołę, by sprawdzać życie na własnej skórze. Bohdan Czeszko doceniał warsztat, twierdząc, że Hłasko „nie umiał napisać bzdetu”. Z kolei Henryk Bereza trafnie podsumował polaryzujący charakter jego prozy:

Hłaski nie można lekceważyć. Można go przyjąć lub trzeba znienawidzić.