Motyw gniewu w Iliadzie

Motyw w skrócie

Epos Homera otwiera słowo menisGreckie określenie oznaczające gniew o charakterze boskim, nieugaszonym i wykraczającym poza ludzką miarę.. To nie jest zwykła złość czy irytacja. W świecie starożytnych Greków termin ten rezerwowano niemal wyłącznie dla bogów. Fakt, że doświadcza go śmiertelnik, od razu ustawia Achillesa w wyjątkowej pozycji. Jego emocja staje się potężną siłą napędową całej fabuły.

Uczucie to ma dwa wyraźne etapy. Najpierw rodzi się z urażonej dumy i poczucia niesprawiedliwości. Później, pod wpływem osobistej tragedii, mutuje w ślepą żądzę mordu. Ten potężny afekt ostatecznie wymyka się spod kontroli, niszcząc wszystko na swojej drodze.

Jak motyw się przejawia?

Spór o Bryzeidę i wycofanie się z walki

W greckim obozie wybucha zaraza. Aby ją powstrzymać, wódz naczelny Agamemnon musi oddać swoją brankę ojcu, który jest kapłanem ApollinaGrecki bóg sztuki, proroctw i łucznictwa, który w wojnie trojańskiej opowiedział się po stronie obrońców miasta.. Szukając rekompensaty, wódz rekwiruje Bryzeidę – kobietę przyznaną wcześniej Achillesowi jako łup wojenny. Heros traktuje to jako ostateczną zniewagę. W świecie herosów łupy stanowią fizyczny dowód męstwa i wartości wojownika.

Achilles sięga po miecz. Przed rozlewem krwi powstrzymuje go jedynie interwencja bogini Ateny. Zamiast zabić dowódcę, heros rzuca klątwę na greckie wojsko i zamyka się w swoim namiocie. Jego lodowaty, milczący upór sprawia, że pozbawieni najlepszego wojownika Grecy zaczynają ponosić druzgocące klęski.

Zabójstwo Patroklosa i wybuch furii

Sytuacja oblegających Troję staje się dramatyczna. Patroklos prosi Achillesa o pożyczenie zbroi, aby swoim widokiem odstraszyć wrogów od greckich okrętów. Otrzymuje zgodę, ale łamie zakaz zbliżania się do murów miasta i ginie z rąk Hektora.

Wiadomość o utracie najbliższego towarzysza całkowicie zmienia charakter emocji Achillesa. Pasywny opór znika. Zastępuje go zwierzęcy ryk bólu, na który z morskich głębin odpowiada jego matka, nimfa TetydaMorska bogini, matka Achillesa, która wiedziała, że udział jej syna w wojnie trojańskiej zakończy się jego śmiercią.. Heros odrzuca dawne urazy wobec Agamemnona. Wraca na pole bitwy z jednym, obsesyjnym celem: zabić mordercę swojego przyjaciela.

Zemsta na Hektorze i spotkanie z Priamem

Pojedynek pod murami Troi kończy się śmiercią Hektora. Achilles jednak nie poprzestaje na samym zabójstwie. Przebija kostki pokonanego, przywiązuje jego ciało do rydwanu i wlecze w tumanach kurzu wokół miasta. Powtarza ten makabryczny rytuał przez kilkanaście dni. Łamie w ten sposób święte dla Greków prawo każdego zmarłego do godnego pochówku.

Gniew zamienia go w bestię pozbawioną ludzkich odruchów. Przełom następuje dopiero nocą, gdy do namiotu herosa zakrada się król PriamOstatni król Troi, ojciec Hektora i Parysa. Jego nocna wyprawa do obozu wroga wymagała ogromnej odwagi.. Starzec całuje dłonie zabójcy swojego syna i błaga o wydanie zwłok. Wspólny płacz dwóch wrogów na moment gasi niszczycielski ogień, wyznaczając ostateczną granicę zemsty.

Funkcja motywu

Emocje głównego bohatera stanowią moralną oś całego eposu. Homer nie ocenia jednoznacznie postawy herosa, ale bezlitośnie obnaża jej konsekwencje. Prywatna uraza jednostki pociąga za sobą śmierć setek niewinnych żołnierzy. Uczucie to okazuje się ostatecznie ślepe i autodestrukcyjne.

Chcąc ukarać dowódcę, heros pośrednio doprowadził do śmierci ukochanego towarzysza broni. Z kolei brutalna zemsta na ciele wroga nie przyniosła mu upragnionego ukojenia, a jedynie pogłębiła wewnętrzną pustkę. Autor ukazuje w ten sposób tragiczny paradoks etosu rycerskiegoZespół norm i wartości, w którym najwyższym dobrem wojownika jest sława (kléos) i honor (timé), zdobywane na polu walki.. System wartości oparty na dumie i bezwzględnej obronie własnego honoru staje się pułapką. Gniew, choć w logice tego świata w pełni uzasadniony, ostatecznie dehumanizuje człowieka i sprowadza go do roli narzędzia zniszczenia.