Tarcza Achillesa
Opis tarczy Achillesa z XVIII księgi „Iliady” to jeden z najsłynniejszych fragmentów eposu Homera. Dzieło wykute przez boga Hefajstosa na prośbę Tetydy zachwyca kunsztem i szczegółowością, przedstawiając całą złożoność ludzkiego życia. Ten literacki obraz stał się wzorem dla późniejszych twórców, którzy chętnie naśladowali motyw ożywionego przedmiotu w swoich utworach.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 2 min
Geneza nowej zbroi
Śmierć Patroklesa zmusza Achillesa do powrotu na pole bitwy, jednak heros nie ma w czym walczyć. Jego dawną zbroję, pożyczoną przyjacielowi, zdobył Hektor. Zrozpaczona matka herosa, nimfa Tetyda, udaje się do kuźni HefajstosaGrecki bóg ognia i kowali, patron rzemieślników, słynący z tworzenia magicznych, ożywionych przedmiotów.. Prosi boskiego kowala o wykucie rynsztunku, który przewyższy wszystko, co do tej pory widzieli śmiertelnicy.
Budowa i symbolika tarczy
Homer poświęca najwięcej uwagi samej tarczy. Jej opis jest niezwykle drobiazgowy i plastyczny. Tarcza składa się z pięciu warstw, a każda z nich ukazuje odrębną scenę w formie płaskorzeźby. Całość otacza potrójna, bogato zdobiona obręcz. Sceny wydają się żyć i poruszać, co podkreśla magiczny charakter boskiego dzieła.
Poszczególne warstwy przedstawiają, idąc od środka na zewnątrz:
- Kosmos: obraz ziemi, nieba, morza, wędrówka słońca i gwiazdy.
- Dwa miasta: pierwsze ukazuje czas pokoju i radosne gody weselne, drugie to miasto oblężone, symbolizujące wojnę i zniszczenie.
- Praca na roli: sceny z życia rolników w trzech porach roku – orka, żniwa oraz winobranie.
- Życie pasterskie: łąka pełna pasących się stad i tańczącej młodzieży.
- Okeanos: potężna rzeka otaczająca cały świat, wyrzeźbiona na samym brzegu tarczy.
Obrazy wyrzeźbione przez Hefajstosa tworzą kompletną wizję świata. Zestawiają ze sobą wojnę i pokój, pracę i zabawę, naturę i cywilizację. Tarcza lśni jak słońce, jest ogromna i ciężka. Po jej ukończeniu bóg wykuł dla Achillesa również pancerz, hełm ze złotą kitą oraz nagolenice.
Szczegółowy, plastyczny opis dzieła sztuki w literaturze to ekfraza. Homerowski opis tarczy Achillesa jest pierwszym i najsłynniejszym przykładem tego zabiegu w historii literatury europejskiej.
Wpływ na literaturę
Ten fragment „Iliady” wywarł ogromny wpływ na późniejszą literaturę. Wielu twórców naśladowało Homera, wprowadzając do swoich dzieł opisy przedmiotów, na których wyrzeźbione sceny zdają się ożywać. W polskiej literaturze ten sam chwyt zastosował Adam Mickiewicz, opisując serwis rodowyOzdobne naczynie stołowe opisane w XII księgi „Pana Tadeusza”, na którym przedstawiono historię polskich sejmików. w „Panu Tadeuszu”, oraz Ignacy Krasicki, prezentując sławetny puchar w „Monachomachii”.