Pamiętniki Paska na maturze – przegląd zagadnień

Kreacja narratora – Pasek w centrum wszechświata

Pasek-narrator zawsze ma rację. Jego czyny, nawet te budzące dziś moralny sprzeciw, przedstawia jako naturalny wyraz szlacheckiego honoru. Przemoc wobec sąsiadów? Uzasadniona. Kradzież łupów? Należała się. Odpowiadając na pytania o autokreację, musisz oddzielić autora od narratora. Wskaż konkretne sceny sądowe lub opisy wojennych wyczynów. Pasek niezmiennie kreuje się w nich na bohatera niezrozumianego przez głupsze otoczenie.

Forma pamiętnika pozwala mu na całkowitą swobodę. Piszący nie musi udowadniać swoich racji. Sam jest sędzią własnych czynów. Pasek pomija niewygodne fakty i eksponuje te, które przynoszą mu chwałę. Przemilczenia są tu równie wymowne jak same opisy. Wykorzystaj pojęcie narratora nierzetelnegoTyp narratora, którego relacja jest subiektywna, zmanipulowana lub sprzeczna z obiektywnymi faktami w świecie przedstawionym.. Ta nierzetelność czyni tekst genialnym dokumentem mentalności. Pokazuje, w co szlachcic XVII wieku chciał wierzyć na swój temat.

Blaski i cienie sarmatyzmu

Egzaminatorzy wymagają niuansowania. SarmatyzmIdeologia i styl życia polskiej szlachty od końca XVI do XVIII wieku, opierająca się na micie o pochodzeniu od starożytnego plemienia Sarmatów. u Paska to nie tylko skansen zacofania. To autentyczna wspólnota wartości. Widzimy przywiązanie do wolności, gościnność i odwagę na polu bitwy. Ciemna strona uderza równie mocno. KsenofobiaLęk lub niechęć wobec obcych, innych narodów, kultur czy religii. wobec cudzoziemców, pogarda dla chłopów i mieszczan, gigantyczna megalomania. Zestaw ze sobą dwie twarze bohatera. Z jednej strony dzielny żołnierz z kampanii szwedzkiej. Z drugiej – awanturnik skłonny do procesomanii w sporach o miedzę.

Relacje z podróży do Danii ujawniają poczucie wyższości Polaka-katolika nad protestantami. Pasek potrafi z zadziwieniem opisywać obcą architekturę czy obyczaje. Jego niechęć do obcych nie wynika z czystej ignorancji, lecz z wyboru ideologicznego. Kluczem do zrozumienia tej postawy jest koncepcja antemurale christianitatisZ łaciny przedmurze chrześcijaństwa; koncepcja przypisująca Polsce rolę obrońcy Europy przed państwami islamskimi i prawosławnymi.. Polska jako przedmurze chrześcijaństwa organizuje stosunek narratora do wszystkiego, co nie-polskie.

Bóg jako sojusznik w bitwie i sądzie

Religijność Paska wymaga ostrożnej interpretacji. Bohater modli się, dziękuje za zwycięstwa i uczestniczy w mszach. Jego Bóg przypomina jednak potężnego sojusznika, który ma pomóc wygrać wojnę lub proces o ziemię. To zupełnie inna wiara niż ta znana z Kazań sejmowychTraktat polityczny Piotra Skargi z 1597 roku, krytykujący wady polskiej szlachty i nawołujący do wzmocnienia władzy królewskiej. Piotra Skargi. Religia splata się tu nierozerwalnie z polskością i przynależnością stanową. Brakuje w niej miejsca na głębokie, osobiste nawrócenie. Takie traktowanie wiary było typowe dla ówczesnego środowiska szlacheckiego.

Język potoczny i obraz wojny

Pasek pisze żywo i barwnie. Używa języka potocznego, wplatając w niego liczne makaronizmySłowa lub zwroty z języka obcego (najczęściej łaciny) wplatane w wypowiedź w języku ojczystym, bardzo popularne w baroku.. Anegdoty o przygodach wojennych i relacje z uczt tętnią życiem. Czytelnik ma wrażenie, że siedzi z autorem przy jednym stole. Ten styl, bliski gawędzie szlacheckiejGatunek prozy naśladujący swobodną, ustną opowieść, pełen dygresji, potocznego języka i anegdot., trafiał idealnie do odbiorców z tej samej warstwy społecznej. Kolokwialność stanowi tu ogromną zaletę. Pamiętnik miał oddawać rytm życia, a nie naśladować wzniosłą literaturę.

Wojna w Pamiętnikach to przede wszystkim męska przygoda. Pasek opisuje bitwy z entuzjazmem. Brakuje u niego jakiejkolwiek refleksji moralnej nad cierpieniem. Z pola walki wynosi się łupy i chwałę. Zestawienie tego obrazu z motywem danse macabreŚredniowieczny motyw tańca śmierci, ukazujący równość wszystkich ludzi w obliczu umierania. w Rozmowie mistrza Polikarpa ze Śmiercią pokazuje ogromny kontrast. Przemoc w świecie sarmaty nie wymaga usprawiedliwienia. Jest naturalnym elementem żołnierskiego rzemiosła.

Konteksty historyczne i literackie

Stefan CzarnieckiWybitny polski dowódca wojskowy z czasów potopu szwedzkiego, znany z taktyki wojny szarpanej. uosabia w tekście ideał wodza. Jest odważny, bezwzględny dla wroga i sprawiedliwy dla swoich żołnierzy. Opisy kampanii pod jego dowództwem należą do najbardziej dynamicznych fragmentów dzieła. Chwaląc hetmana, Pasek pośrednio wywyższa samego siebie. Służba u boku wielkiego dowódcy dodaje blasku zwykłemu żołnierzowi.

Barok kojarzy się z przepychem, kontrastami i obsesją przemijania. U Paska znajdziemy to wszystko w specyficznej, sarmackiej wersji. Huczne uczty sąsiadują z krwawymi bitwami. Bogactwo strojów i koni kontrastuje z deklarowaną pogardą dla spraw ziemskich. Brakuje tu jednak typowej dla epoki melancholii. Motyw vanitasBarokowy motyw marności, przypominający o przemijaniu ziemskich dóbr i nieuchronności śmierci. praktycznie nie istnieje. Narrator żyje chwilą i nie traci czasu na rozmyślania o śmierci.

Jako dokument historyczny z czasów wojen ze Szwecją, Rosją i Turcją, tekst dostarcza masy szczegółów o logistyce i życiu obozowym. Perspektywa pozostaje jednak mocno skrzywiona. Pasek wyolbrzymia sukcesy, przemilcza klęski i całkowicie ignoruje los ludności cywilnej. Historycy traktują jego dzieło jako świadectwo mentalności, a nie obiektywną kronikę wydarzeń.

Jak zdać maturę ustną z Paska?

Na egzaminie ustnym unikaj ogólników. Hasło "Pasek był typowym sarmatą" nie wystarczy. Zastosuj się do kilku konkretnych zasad:

• Przygotuj konkretne sceny. Opowiedz o powrocie z Danii lub o kłótni o miedzę. Wyjaśnij, co dokładnie te fragmenty mówią o bohaterze.
• Używaj precyzyjnych pojęć. Narracja pierwszoosobowa, pamiętnik, sarmatyzm. Każde z tych słów musi mieć pokrycie w tekście.
• Zrozum relatywizm historycznyOcenianie zjawisk i postaw ludzkich przez pryzmat epoki, w której występowały, a nie współczesnych standardów.. Nie broń Paska na siłę, ale też nie potępiaj go z perspektywy XXI wieku. Pokaż, że rozumiesz realia XVII stulecia, nie ignorując przy tym problematycznej ksenofobii czy przemocy.
• Zbuduj siatkę kontekstów. Zestaw Pamiętniki z poezją Wacława Potockiego, Jana Andrzeja Morsztyna lub z późniejszym, wyidealizowanym obrazem szlachty w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza.