Czas i miejsce akcji
Akcja powieści George'a Orwella rozgrywa się w ponurej, totalitarnej rzeczywistości Londynu, będącego stolicą Pasa Startowego Jeden. Główny bohater funkcjonuje w świecie podzielonym między trzy nieustannie walczące ze sobą supermocarstwa. Czas wydarzeń jest płynny i niemożliwy do precyzyjnego określenia, co stanowi jeden z głównych mechanizmów kontroli obywateli przez Partię.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Oceania i Pas Startowy Jeden
Winston Smith mieszka w Londynie, który nie przypomina znanej nam stolicy. Miasto funkcjonuje jako główny ośrodek Pasa Startowego JedenProwincja Oceanii obejmująca dawne Wyspy Brytyjskie, traktowana przez władze wyłącznie jako baza wojskowa.. To zaledwie ułamek potężnej Oceanii, supermocarstwa rozciągającego się na obie Ameryki, Australię i południową Afrykę. Londyn przestał być sercem imperium, a stał się jedynie strategicznym przyczółkiem.
Miasto przypomina strefę wiecznej wojny. Zabytki leżą w gruzach, a na dzielnice robotnicze regularnie spadają bomby rakietowe. Winston gnieździ się w Blokach Zwycięstwa. Klatki schodowe cuchną gotowaną kapustą, rury przeciekają, a prądu ciągle brakuje. Ten fizyczny rozkład ostro kontrastuje z serwowaną przez władzę wizją powszechnego dobrobytu.
Architektura władzy – Cztery Ministerstwa
Krajobraz zrujnowanego miasta zdominowały cztery gigantyczne, piramidalne gmachy z białego betonu. Wznoszą się na trzysta metrów i mieszczą ministerstwa Partii. Winston pracuje w Ministerstwie Prawdy (Minipraw), które zajmuje się fałszowaniem historii, gazet i książek. Ministerstwo Miłości (Minimiłość) to pozbawiona okien, otoczona drutem kolczastym twierdza Policji MyśliTajna organizacja w Oceanii zajmująca się inwigilacją obywateli oraz wykrywaniem i karaniem myślozbrodni.. Trafiają tam wszyscy nieprawomyślni obywatele.
Ministerstwo Obfitości zarządza głodowymi racjami żywności, a Ministerstwo Pokoju prowadzi nieustanną wojnę. Nazwy tych instytucji opierają się na zasadach nowomowySztuczny język stworzony przez Partię, zaprojektowany tak, by uniemożliwić krytyczne myślenie i bunt. – każde słowo oznacza swoje przeciwieństwo.
Dzielnice proli i iluzja wolności
Poza strefą rządową rozciągają się dzielnice proletariatuNajniższa klasa społeczna w Oceanii, stanowiąca 85% populacji, pozostawiona samej sobie i odcięta od edukacji.. Dla członków Partii to teren zakazany, ale Winston szuka tam ucieczki przed wszechobecnymi teleekranami. W małym sklepie ze starociami kupuje pamiętnik i kryształowy przycisk do papieru – relikty przeszłości. Nad tym samym sklepem wynajmuje z Julią pokój. Wydaje im się, że to bezpieczny azyl bez podsłuchu.
Z okna kryjówki obserwują potężną, śpiewającą przy praniu kobietę. Uosabia ona dla Winstona biologiczną siłę przetrwania i wolność, jakiej nie ma nikt w Partii. Sielanka jest jednak pułapką – w pokoju od początku działa ukryty za obrazem teleekran, a kochankowie są obserwowani.
Inną przestrzenią pozornej swobody jest wiejska polana, na której bohaterowie spotykają się na pierwszej potajemnej randce. Natura, śpiew ptaków i brak technologii dają im złudzenie ucieczki przed okiem Wielkiego Brata.
Geopolityka – trzy supermocarstwa
Mapa świata z 1984 roku dzieli się na trzy totalitarne bloki: Oceanię, Eurazję i Wschódazję. Granice między nimi ciągle się przesuwają. Złota Księga Emmanuela Goldsteina obnaża prawdziwy cel tego konfliktu. Wojna nie służy pokonaniu wroga, lecz utrzymaniu wewnętrznej dyscypliny i niszczeniu nadwyżek produkcyjnych.
Podział świata na trzy wielkie bloki to literackie odbicie konferencji w Teheranie i Jałcie. Orwell obserwował, jak przywódcy USA, Wielkiej Brytanii i ZSRR dzielą glob na strefy wpływów, co zainspirowało go do stworzenia wizji permanentnego, geopolitycznego pata.
Oceania walczy z Eurazją lub Wschódazją w zależności od aktualnych sojuszy. Kiedy front się odwraca, Ministerstwo Prawdy natychmiast przepisuje historię. Obywatele muszą wierzyć, że obecny wróg był nim od zawsze.
Płynny czas akcji
Tytułowy rok 1984 to jedynie szacunki głównego bohatera. Winston nie wie dokładnie, jaki mamy rok, ponieważ Partia zniszczyła obiektywny czas historyczny. Daty w dokumentach są fałszowane na bieżąco. Przeszłość staje się plastyczną masą, kształtowaną podczas nocnych zmian w archiwach.
Totalitaryzm w Oceanii zawłaszcza nie tylko teraźniejszość, ale i pamięć. Obywatele stosują dwójmyślenieZdolność do jednoczesnego wyznawania dwóch sprzecznych poglądów i szczerego wierzenia w oba., akceptując każdą nową wersję wydarzeń. Winston próbuje stawiać opór. Kupuje zeszyt i zapisuje w nim datę: 4 kwietnia 1984. Sam jednak przyznaje, że to tylko zgadywanka. Ten drobny szczegół obnaża absolutną władzę Partii nad ludzkim umysłem.