Motyw totalitaryzmu

Totalitaryzm w powieści to perfekcyjnie naoliwiona maszyna do łamania ludzi. Orwell kreuje OceanięOceania Jedno z trzech supermocarstw w świecie powieści, obejmujące m.in. obie Ameryki i Wielką Brytanię. jako państwo, w którym ideologia AngsocuAngsoc Angielski socjalizm, fikcyjna doktryna polityczna opierająca się na kulcie władzy dla samej władzy. kontroluje każdy aspekt życia: gospodarkę, historię, język i myśli obywateli. Twarzą tego systemu jest Wielki Brat. Nie ma znaczenia, czy ten wódz w ogóle istnieje fizycznie. Liczy się wyłącznie jego symboliczna obecność, wymuszająca absolutne posłuszeństwo.

Społeczeństwo podzielono na trzy hermetyczne kasty. Władzę dzierży Partia Wewnętrzna, stanowiąca zaledwie ułamek populacji. Niżej znajduje się Partia Zewnętrzna, czyli trybiki biurokratycznej machiny. Na samym dole wegetują prolowieProlowie Najniższa klasa społeczna w Oceanii, stanowiąca 85% populacji, utrzymywana w celowej ignorancji., pozostawieni w nędzy i odcięci od jakiejkolwiek edukacji. Aby utrzymać ten sztuczny podział, system potrzebuje wroga. Funkcję tę pełni Emanuel Goldstein. Jego rzekoma zdrada napędza Dwuminutki NienawiściDwuminutki Nienawiści Codzienny, obowiązkowy rytuał seansu nienawiści, służący rozładowaniu frustracji obywateli., pozwalając władzy sterować agresją tłumu.

Jak motyw się przejawia?

Ministerstwo Prawdy i fabrykowanie rzeczywistości

Główny bohater pracuje w Wydziale Dokumentacji, gdzie zajmuje się dosłownym przepisywaniem przeszłości. Kiedy sojusze polityczne ulegają zmianie, Winston Smith niszczy stare gazety i raporty. Niewygodne dokumenty trafiają do otworów pamięci, skąd spadają prosto do pieców. Państwo odbiera obywatelom jakiekolwiek punkty odniesienia. W jednej ze scen mężczyzna trzyma w dłoni archiwalną fotografię dowodzącą niewinności skazanych dygnitarzy. Szybko ją pali. Sam akt posiadania takiego dowodu to wyrok śmierci.

Teleekrany i zbrodnia myśli

W mieszkaniach członków Partii zamontowane są urządzenia, które jednocześnie nadają propagandowe komunikaty i rejestrują każdy ruch domowników. Teleekranu nie da się wyłączyć. Obywatele żyją w ciągłym strachu przed Policją MyśliPolicja Myśli Tajna organizacja wykrywająca i karząca wszelkie nieortodoksyjne poglądy obywateli Oceanii.. Nawet nieodpowiedni grymas twarzy, nerwowy tik lub szept przez sen mogą zostać uznane za zbrodnię myśliZbrodnia myśli Najcięższe przestępstwo w Oceanii, polegające na samym pomyśleniu o buncie przeciwko Partii.. Inwigilacja niszczy więzi międzyludzkie. Dzieci są szkolone do donoszenia na własnych rodziców, a sąsiedzi nieustannie się obserwują.

Pokój 101 i ostateczna likwidacja buntu

Aresztowanie demaskuje fałszywych sojuszników. O'Brien okazuje się bezwzględnym oficerem śledczym. Tortury w podziemiach trwają tygodniami, ale fizyczne bicie to tylko wstęp. W Pokoju 101 więzień musi zmierzyć się ze swoim największym, paraliżującym lękiem. Dla Winstona są to wygłodniałe szczury. Gdy klatka z gryzoniami zbliża się do jego twarzy, mężczyzna pęka i błaga, by zrobiono to jego ukochanej Julii. Zdrada najbliższej osoby oznacza całkowity triumf oprawców.

Funkcja motywu

Autor napisał swoją najsłynniejszą powieść w 1948 roku. Przestawił dwie ostatnie cyfry daty, tworząc uniwersalną diagnozę mechanizmów władzy. Przedstawiony ustrój czerpie garściami z historycznych dyktatur, ale nie jest kalką żadnej z nich. Pisarz obnaża samą strukturę autorytaryzmu, który uwalnia się spod jakiejkolwiek kontroli społecznej.

Motyw ten udowadnia, że wolność intelektualna stanowi ostatni bastion obrony jednostki. Właśnie dlatego system wprowadza nowomowęNowomowa Sztuczny język stworzony przez Partię, zaprojektowany tak, by uniemożliwić sformułowanie myśli wywrotowej.. Redukcja słownictwa sprawia, że bunt staje się fizycznie niemożliwy do wyrażenia. Partia nie obawia się zbrojnego powstania. Przeraża ją człowiek, który potrafi samodzielnie wyciągać wnioski.

Finałowa scena w kawiarni Pod Kasztanem pozbawia złudzeń. Złamany bohater popija dżin i ze łzami w oczach uświadamia sobie, że szczerze kocha Wielkiego Brata. Twórca nie daje nadziei na obalenie dyktatury od wewnątrz. Zamiast tego stawia brutalne pytanie o granice ludzkiej wytrzymałości w starciu z machiną zaprogramowaną na niszczenie dusz.