Motyw pamięci i przeszłości

W OceaniiOceania Jedno z trzech supermocarstw w świecie „Roku 1984”, obejmujące m.in. obie Ameryki i Wielką Brytanię. przeszłość nie jest zbiorem stałych faktów. To plastelina formowana na bieżąco przez władzę. Totalitarny system opiera swoje istnienie na fundamentalnej zasadzie:

Kto kontroluje przeszłość, kontroluje przyszłość; kto kontroluje teraźniejszość, kontroluje przeszłość.

To dosłowny mechanizm operacyjny państwa. Historia ulega ciągłemu przepisywaniu, aby pasowała do aktualnych potrzeb propagandowych. Jeśli zmieniają się sojusze polityczne, natychmiast modyfikuje się wszystkie kroniki. Obywatele pozbawieni dostępu do prawdziwych informacji tracą punkt odniesienia. Nie potrafią ocenić, czy ich życie uległo poprawie, czy pogorszeniu. Pamięć staje się w ten sposób ostatnim bastionem człowieczeństwa.

Jak motyw się przejawia?

Codzienne fałszowanie historii w Ministerstwie Prawdy

Winston Smith codziennie siada przy pneumatycznej rurze i wyciąga stare numery gazet. Jego zadanie polega na korygowaniu artykułów zgodnie z najnowszymi wytycznymi. Kiedy Wielki BratWielki Brat Fikcyjny przywódca Oceanii, uosobienie wszechobecnej władzy i kultu jednostki. myli się w prognozach gospodarczych, stare wydania „Timesa” znikają w tak zwanych lukach pamięciLuka pamięci (ang. memory hole) – system rur i pieców w Ministerstwie Prawdy służący do niszczenia niewygodnych dokumentów.. Na ich miejsce drukuje się nowe, poprawione wersje.

Oryginały płoną w piecach, a zmanipulowany tekst trafia do archiwum jako jedyny istniejący zapis. System działa dzięki zwykłym urzędnikom. Wykonują oni absurdalne polecenia w całkowitym milczeniu.

Pamiętnik jako akt oporu

Próba zachowania własnej tożsamości zaczyna się od zakupu starego notesu z kremowym papierem. Zapisanie daty 4 kwietnia 1984 to symboliczny gest zakotwiczenia w czasie. Prowadzenie dziennika stanowi w tym świecie myślozbrodnięMyślozbrodnia W nowomowie: przestępstwo polegające na posiadaniu nieprawomyślnych poglądów, karane śmiercią..

Autor zapisków utrwala ulotne fakty, ceny i twarze. Próbuje uchronić je przed całkowitym wymazaniem. Pisze dla przyszłych pokoleń, choć ma pełną świadomość, że jego słowa mogą nigdy nie ujrzeć światła dziennego.

Złudzenie ocalałej przeszłości u antykwariusza

Wynajęty pokoik na strychu wydaje się azylem, w którym czas się zatrzymał. Stare meble i szklany przycisk do papieru z koralowym wnętrzem to relikty sprzed rewolucji. Te przedmioty dają iluzję, że dawny świat wciąż gdzieś istnieje.

Sielanka okazuje się precyzyjnie zaplanowaną pułapką. Pozornie poczciwy właściciel sklepu, Charrington, to w rzeczywistości oficer Policji MyśliPolicja Myśli Tajna organizacja w Oceanii zajmująca się wykrywaniem i eliminowaniem przeciwników politycznych.. W momencie aresztowania szklany przycisk roztrzaskuje się o kafelki. Ten brutalny obraz symbolizuje całkowitą bezradność materialnej pamięci w starciu z machiną terroru.

Funkcja motywu

Orwell używa tego motywu, by pokazać totalitaryzm jako projekt niszczący ludzką naturę. Reżim odbiera jednostce zdolność do samodzielnej oceny rzeczywistości. Walka o zachowanie obiektywnych wspomnień kończy się klęską w Ministerstwie MiłościMinisterstwo Miłości Instytucja zajmująca się inwigilacją, torturami i praniem mózgów obywateli Oceanii..

O'Brien podczas brutalnych przesłuchań udowadnia, że prawda obiektywna nie istnieje. Jeśli Partia zdecyduje, że dwa plus dwa równa się pięć, umysł ofiary musi to szczerze zaakceptować. Tortury służą tu całkowitemu przeprogramowaniu człowieka. Obywatel ma sam zacząć produkować fałszywe wspomnienia, posługując się dwójmyśleniemDwójmyślenie Zdolność do jednoczesnego wyznawania dwóch sprzecznych poglądów i wierzenia w oba z nich..

Słynne zdanie z dziennika o wolności jako prawie do stwierdzenia, że dwa i dwa to cztery, staje się ostateczną miarą tego, co system próbuje bezpowrotnie zniszczyć.