Charakterystyka Jürgena Stroopa

Wizytówka bohatera

• Prawdziwe imię i nazwisko: Josef Stroop (imię Jürgen przyjął później, uznając je za bardziej germańskie).
• Rola w utworze: Główny rozmówca narratora, współwięzień z celi.
• Status i funkcja historyczna: SS-GruppenführerWysoki stopień oficerski w SS, odpowiednik generała dywizji w regularnej armii., dowódca operacji zniszczenia getta warszawskiego w 1943 roku.
• Pochodzenie: Niższa klasa średnia, syn policjanta z prowincjonalnego DetmoldNiewielkie miasto w zachodnich Niemczech, o silnych tradycjach konserwatywnych i nacjonalistycznych..

Wygląd i cechy zewnętrzne

Kazimierz Moczarski opisuje Stroopa jako mężczyznę w średnim wieku, wysokiego i o atletycznej budowie ciała. Nawet w surowych warunkach stalinowskiego więzienia mokotowskiegoCentralne więzienie MBP w Warszawie, miejsce przetrzymywania i torturowania więźniów politycznych. Niemiec obsesyjnie dba o swój wygląd. Codziennie ćwiczy, zachowuje wyprostowaną, żołnierską postawę i pedantycznie układa skromny więzienny strój. Sprawia wrażenie człowieka nierozerwalnie zrośniętego z mundurem. Pierwsze wrażenie jest mylące. Zamiast potwora z koszmarów, narrator widzi uprzejmego, schludnego i gadatliwego mężczyznę. Ta uderzająca zwyczajność fizyczna stanowi brutalny kontrast dla jego zbrodniczej przeszłości.

Portret psychologiczny

Przeciętność i kompleksy

Stroop to człowiek pozbawiony wybitnych talentów. W szkole radził sobie słabo, nie miał ambicji intelektualnych ani szerszych horyzontów. Wychował się w surowym, pruskim domu, gdzie najważniejszą wartością było posłuszeństwo wobec władzy. Moczarski z chirurgiczną precyzją udowadnia, że zbrodniarz nie urodził się z patologiczną skłonnością do zła. Był po prostu pustym naczyniem. Brak własnej tożsamości i głębokie kompleksy prowincjusza sprawiły, że idealnie wpasował się w tryby machiny totalitarnej.

Podatność na indoktrynację

Kluczem do umysłu Stroopa jest jego absolutna bezkrytyczność. Ideologię nazistowską wchłonął jak gąbka. Wstąpienie do NSDAPNarodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników, partia Adolfa Hitlera sprawująca totalitarną władzę w III Rzeszy. i SSElitarna formacja paramilitarna III Rzeszy, główne narzędzie terroru i aparatu zagłady. dało mu wszystko, czego pragnął: prestiż, poczucie przynależności, gotowy system wartości oraz wroga, którego mógł nienawidzić. Partia zastąpiła mu rodzinę. Niemiec opowiada o swojej karierze z entuzjazmem, nie dostrzegając w niej najmniejszej skazy.

Ślepe posłuszeństwo

Bohater nigdy nie zadaje pytań. Rozkaz przełożonego jest dla niego ostateczną instancją moralną. Likwidacja getta warszawskiego była poleceniem Heinricha HimmleraJeden z głównych przywódców III Rzeszy, szef SS i policji, główny architekt Holocaustu., więc w umyśle Stroopa automatycznie stała się czynem słusznym i koniecznym. Moczarski wielokrotnie próbuje sprowokować go do refleksji. Zawsze trafia na mur. Stroop nie czuje się winny, ponieważ w jego świecie odpowiedzialność ponosi wyłącznie ten, kto wydaje rozkaz, a nie ten, kto pociąga za spust.

Pycha i biurokratyczny narcyzm

Mimo statusu trybika w maszynie, Stroop ma ogromne ego. Z niesmakiem mówi o ludziach niższych stanem, a z lubością wspomina własne decyzje taktyczne z czasów tłumienia powstania w getcie. Największym powodem do dumy jest dla niego słynny raport z akcji.

„Es gibt keinen jüdischen Wohnbezirk in Warschau mehr!” (Żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej w Warszawie już nie ma!)

Powyższe zdanie, będące tytułem raportu, Stroop traktuje jak swoje największe życiowe osiągnięcie. Dokument zbrodni jest dla niego eleganckim albumem pamiątkowym.

Całkowita dehumanizacja ofiar

W opowieściach SS-mana Żydzi nie funkcjonują jako ludzie. Są problemem logistycznym, masą, którą trzeba zlikwidować. Stroop używa języka propagandy. Kiedy Moczarski pyta o losy konkretnych kobiet czy dzieci, Niemiec autentycznie nie rozumie pytania. Pacyfikację opisuje w suchych, wojskowych kategoriach: zdobyte kwartały, zużyta amunicja, wysadzone bunkry. Dehumanizacja w jego umyśle jest kompletna i całkowicie nieświadoma.

Fasadowa religijność

Wychowany przez fanatycznie katolicką matkę, Stroop z czasem odrzucił chrześcijaństwo na rzecz germańskiego pogaństwa promowanego przez SS. Określał się jako GottgläubigNazistowski termin określający osobę wierzącą w Boga, ale odrzucającą przynależność do tradycyjnych kościołów chrześcijańskich.. Jego religijność była czystym konformizmem. Zmienił wiarę tak samo łatwo, jak zmienił imię z Josef na Jürgen. Nie widział żadnej sprzeczności między wiarą w wyższą siłę a mordowaniem tysięcy niewinnych ludzi.

Ewolucja bohatera

Stroop w trakcie 255 dni spędzonych w jednej celi z Moczarskim nie przechodzi żadnej przemiany moralnej. To najważniejsze i najbardziej przerażające przesłanie książki. Nie ma tu łez skruchy, nawrócenia ani nagłego zrozumienia własnych zbrodni. Niemiec otwiera się przed współwięźniem, dzieli się intymnymi szczegółami z dzieciństwa i kariery, ale robi to wyłącznie z próżności. Lubi mówić o sobie. Reaguje na bodźce społeczne — stara się być uprzejmy dla Moczarskiego — ale jego sumienie pozostaje martwe do samego końca.

Ocena postaci

Dla współczesnego czytelnika Jürgen Stroop nie jest tylko historycznym zbrodniarzem. Jest uniwersalnym modelem człowieka zniewolonego przez totalitaryzm. Uosabia to, co filozofka Hannah Arendt nazwała banalnością złaPojęcie filozoficzne opisujące sytuację, w której zbrodni dokonują zwykli ludzie wykonujący swoje obowiązki w ramach zbrodniczego systemu.. Moczarski udowadnia, że najgorszych zbrodni w historii nie popełniały krwiożercze bestie, lecz posłuszni urzędnicy i żołnierze, którzy zrezygnowali z samodzielnego myślenia.

Zestawienie w jednej celi oficera SS i żołnierza Armii Krajowej (AK)Największa podziemna organizacja zbrojna w okupowanej Europie, podlegająca polskiemu rządowi na uchodźstwie., skazanego na śmierć przez komunistów, nadaje postaci Stroopa dodatkowy wymiar. Staje się on mrocznym ostrzeżeniem przed każdym systemem, który stawia ideologię ponad życiem jednostki i wymaga od obywateli ślepego posłuszeństwa.