Opracowanie
Krótka historia warszawskiego getta
Kalendarium warszawskiego getta ukazuje systematyczny proces eksterminacji ludności żydowskiej przez aparat III Rzeszy. Zestawienie dat obejmuje okres od utworzenia zamkniętej dzielnicy w 1940 roku aż po upadek powstania i ostateczne zrównanie terenu z ziemią. Znajomość tych wydarzeń stanowi niezbędne tło historyczne do zrozumienia relacji Jürgena Stroopa spisanej w książce Kazimierza Moczarskiego.
Spis treści
1940–1941: Izolacja i terror
- 15 XI 1940 – Zamknięcie dzielnicy żydowskiej 3-metrowymi murami. Na obszarze 307 hektarów uwięziono około 350 tysięcy osób.
- 18 IX 1941 – Zmniejszenie terytorium getta.
- 14 X 1941 – Wydanie przez władze niemieckie rozporządzenia o karze śmierci dla Żydów, którzy bez upoważnienia opuszczą wyznaczoną strefę.
1942: Wielka akcja deportacyjna i narodziny oporu
- 16 II 1942 – Oddanie do użytku drewnianego mostu nad ulicą Chłodną. Konstrukcja przeznaczona dla ruchu pieszego połączyła „małe” i „duże” getto.
- 22 VII 1942 – Rozpoczęcie masowych deportacji do ośrodka zagłady w Treblince. Transporty ruszają z UmschlagplatzuPlac przeładunkowy przy ulicy Stawki w Warszawie, skąd Niemcy masowo wywozili Żydów do obozów zagłady..
- 23 VII 1942 – Samobójstwo popełnia Adam Czerniaków, przewodniczący JudenratuRada Żydowska powołana przez władze niemieckie do zarządzania gettem i bezwzględnego wykonywania rozkazów okupanta..
- 6 VIII 1942 – Wywózka domów sierot do Treblinki. Wśród ofiar znajduje się Janusz Korczak i jego podopieczni.
- 12 VIII 1942 – Likwidacja „małego” getta. Pozostałych przy życiu mieszkańców przesiedlono na teren „dużego” getta.
- 16 VIII 1942 – Wydanie około 35 tysięcy kart pracy. Dokumenty te pozwalały na legalne zatrudnienie w getcie i tymczasowo chroniły przed deportacją.
- 15 IX 1942 – Zakończenie wielkiej akcji deportacyjnej. Niemcy wywieźli około 300 tysięcy osób. W szczątkowym getcie pozostało około 60 tysięcy Żydów, z czego ponad 20 tysięcy przebywało tam nielegalnie.
- X 1942 – Powstanie Żydowskiego Komitetu Narodowego.
- XII 1942 – Utworzenie Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB). Komendantem sztabu zostaje Mordechaj Anielewicz.
- XII 1942 – Przy Delegaturze RząduTajny naczelny organ władzy administracyjnej w okupowanej Polsce, podległy rządowi RP na uchodźstwie. konstytuuje się Rada Pomocy Żydom „Żegota”. W jej skład wchodzą przedstawiciele polskich organizacji politycznych i mandatariusze stronnictw żydowskich.
1943: Powstanie i ostateczna likwidacja
- 18 I 1943 – Próba wznowienia wysiedleń. Zorganizowane grupy ŻOB stawiają zbrojny opór, zmuszając Niemców do przerwania akcji.
- 19 IV 1943 – Wybuch powstania w getcie. Wkraczające oddziały niemieckie spotykają się ze zmasowanym atakiem żydowskich bojowców.
- 8 V 1943 – Upadek głównego bunkra ŻOB przy ulicy Miłej 18. Komendant Mordechaj Anielewicz wraz z grupą bojowców popełnia samobójstwo.
- 10 V 1943 – Ewakuacja kanałami. Z płonącego getta ucieka grupa 30 bojowców ŻOB.
- 16 V 1943 – Generał Jürgen Stroop własnoręcznie wysadza Wielką Synagogę na Tłomackiem. Ten akt symbolizuje jego ostateczne zwycięstwo nad walczącymi Żydami.
- 23 VII 1943 – Założenie obozu koncentracyjnego na ulicy Gęsiej. Więźniowie sprowadzeni z Auschwitz pracują przy wyburzaniu i porządkowaniu ruin getta.
- 3 XI 1943 – Akcja „Erntefest” (Dożynki). Niemcy mordują więźniów obozów pracy w Trawnikach, Poniatowej i na Majdanku. Większość ofiar to ocaleli z getta warszawskiego, wywiezieni tam po upadku powstania.
Dobrze wiedzieć
Wydarzenia z wiosny 1943 roku zostały skrupulatnie udokumentowane przez samego Jürgena Stroopa. Jego oficjalny raport, zatytułowany „Żydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie już nie istnieje!”, stanowił później jeden z głównych dowodów w procesach norymberskich. Kazimierz Moczarski w „Rozmowach z katem” wielokrotnie konfrontuje wspomnienia Stroopa z suchymi faktami historycznymi.
Wydarzenia z wiosny 1943 roku zostały skrupulatnie udokumentowane przez samego Jürgena Stroopa. Jego oficjalny raport, zatytułowany „Żydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie już nie istnieje!”, stanowił później jeden z głównych dowodów w procesach norymberskich. Kazimierz Moczarski w „Rozmowach z katem” wielokrotnie konfrontuje wspomnienia Stroopa z suchymi faktami historycznymi.
Materiały do powtórki