Symbolika księgi
Księga w twórczości Brunona Schulza to fundamentalny symbol oznaczający pierwotną wiedzę, absolut i mityczny Autentyk. W miarę upływu czasu i postępującej degradacji świata ten święty tekst ulega rozkładowi, przybierając formę zwykłego katalogu reklamowego lub klasera na znaczki. Powrót do czasów dzieciństwa staje się dla narratora jedynym sposobem na odtworzenie utraconej doskonałości i ponowne odczytanie fragmentów tej uniwersalnej prawdy.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Mit Autentyku i wielka księga wakacji
W tradycji kulturowej księga od zawsze utożsamiana jest z wiedzą i mądrością. Schulz czerpie z tego dziedzictwa, ale nadaje mu własny, mityczny wymiarŚrodek artystyczny polegający na nadawaniu zwykłym przedmiotom i zdarzeniom rangi zjawisk ponadczasowych, sakralnych.. Księga w jego prozie zawiera odpowiedzi na wszystkie pytania. Stanowi dokument istnienia narratora, jego rodziny oraz całego wykreowanego świata.
Metafora ta pojawia się już w pierwszych zdaniach otwierającego zbiór opowiadania „Sierpień”. Narrator przyrównuje letnie dni do kart ogromnego woluminu:
„W lipcu Ojciec mój wyjeżdżał do wód i zostawiał mnie z matką i starszym bratem na pastwę białych od żaru i oszałamiających dni letnich. Wertowaliśmy, odurzeni światłem, w tej wielkiej księdze wakacji, której wszystkie karty pałały od blasku i miały na dnie słodki do omdlenia miąższ złotych gruszek”.
Opisywany przez Schulza wycinek rzeczywistości to zaledwie fragment Autentyku. To pierwotny, doskonały tekst istniejący od początku świata, do którego odwołują się wszystkie ludzkie mity.
Degradacja Księgi i trywialność codzienności
Aby dotrzeć do prawdy ukrytej w Księdze, trzeba zanurzyć się w mit. Dla Schulza przestrzenią tego mitu jest świat dzieciństwa. Wymaga to powtórnej podróży przez dziecięce fascynacje, lęki i wyobrażenia.
Z czasem jednak mityczny Autentyk ulega rozkładowi. W późniejszym tomie, „Sanatorium pod Klepsydrą”, dowiadujemy się, że ten święty tekst przybrał formę pospolitego żurnala. Składają się na niego reklamy, drobne ogłoszenia, porady domowe i kolorowe kalkomanie Ojca.
Koncepcja Księgi u Schulza mocno nawiązuje do żydowskiej tradycji kabalistycznej. Według niej Tora zawiera w sobie całą tajemnicę wszechświata, a świat materialny jest jedynie zbiorem znaków, które należy odpowiednio odczytać i zinterpretować.
Kiedy pragmatyczna i pozbawiona wyższych uczuć Adela niszczy te karty, rolę metaforycznej Księgi przejmuje zwykły markownik, czyli klaser znaczków pocztowych. Adela uosabia tu wulgarność i trywialność codziennego życia, która brutalnie niszczy poezję i magię.
Genialna epoka jako próba ocalenia
Księga zredukowana do zbioru ogłoszeń lub klasera pokazuje upadek współczesnej kultury. Schulz sugeruje, że w znanej mu literaturze i rzeczywistości brakuje już miejsca na prawdziwy, nieskażony Autentyk.
Właśnie dlatego pisarz snuje opowieść o dzieciństwie. Nazywa ten czas „genialną epoką”. Próbuje stworzyć utracony świat na nowo, wykorzystując do tego niezwykle bogaty, poetycki językUtwór pisany prozą, ale wykorzystujący środki typowe dla poezji: rytmizację, bogatą metaforykę i nagromadzenie epitetów.. Dzieło Schulza staje się w ten sposób próbą ocalenia resztek Autentyku przed całkowitym zniszczeniem przez prozę życia.