Forma – liryczna proza poetycka
Sklepy cynamonowe Brunona Schulza to cykl opowiadań, który wymyka się tradycyjnym podziałom gatunkowym, reprezentując liryczną prozę poetycką. Fabuła i realia galicyjskiego miasteczka schodzą w nim na dalszy plan, ustępując miejsca rozbudowanej metaforyce i onirycznemu obrazowaniu. Spójność zbioru opiera się na powtarzających się motywach, stałej scenerii oraz obecności tych samych bohaterów, zdominowanych przez postać Ojca.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Zatarcie granic gatunkowych
Utwory składające się na Sklepy cynamonowe trudno nazwać klasycznymi opowiadaniami. Schulz stworzył dzieło, w którym tradycyjna fabuła odgrywa rolę drugorzędną. Realia małego, galicyjskiego miasteczka sprzed I wojny światowej stanowią jedynie punkt wyjścia do kreowania fantastycznych światów. Tekst zbliża się do mowy wiązanej, a jego głównym celem nie jest relacjonowanie wydarzeń, lecz wywoływanie wrażeń estetycznych. Mamy tu do czynienia z prozą poetyckąGatunek literacki łączący cechy prozy (ciągły tekst) z właściwościami poezji (rytmiczność, bogata metaforyka, subiektywizm)., w której funkcja ekspresywna dominuje nad informacyjną.
Język i styl, czyli poetyka snu
Język Schulza jest gęsty, zmysłowy i niezwykle skomplikowany znaczeniowo. Pisarz nagromadza osobliwe, rzadkie słownictwo, tworząc zdania o wyraźnej rytmiczności. Świat przedstawiony rządzi się logiką snu. To właśnie obrazowanie oniryczneSposób przedstawiania rzeczywistości na wzór marzenia sennego, zacierający granice między jawą a fantazją. pozwala autorowi na swobodne przekształcanie materii i wprowadzanie elementów fantastycznych.
Schulz stosuje w swoim cyklu zabieg mityzacji rzeczywistości. Zwykłe, codzienne zdarzenia i przedmioty (jak sklep z materiałami czy pokój w kamienicy) urastają do rangi zjawisk kosmicznych i biblijnych, a ojciec staje się demiurgiem i starotestamentowym prorokiem.
Do najważniejszych wyznaczników poetyckości tego tekstu należą:
- animizacje i personifikacje – martwe przedmioty, manekiny i budynki ożywają, zyskując własną wolę,
- synestezja – łączenie różnych wrażeń zmysłowych (np. barwy zyskują dźwięk, a zapachy kształt),
- instrumentacja głoskowaCelowe ukształtowanie warstwy brzmieniowej tekstu, np. poprzez powtarzanie określonych głosek, by wywołać konkretny efekt estetyczny., powtórzenia i paralelizmy, nadające prozie niemal muzyczny charakter,
- rozbudowana symbolika, która zastępuje dosłowne opisy.
Kompozycja cyklu i liryzm
Sklepy cynamonowe charakteryzują się silnym nasyceniem liryzmem. Narrator, którym jest dorastający Józef, nieustannie uzewnętrznia swoje stany emocjonalne. Słowa są silnie zindywidualizowane i nacechowane subiektywnym odbiorem świata.
Mimo braku ciągłej fabuły, zbiór ten jest kompozycyjnie bardzo spójny. Stanowi konstrukcję znacznie bardziej jednorodną niż wydane później Sanatorium pod Klepsydrą. Ta wewnętrzna zwartość wynika z tożsamości scenerii oraz stałej obecności tych samych bohaterów. Przez wszystkie utwory przewijają się postacie z najbliższego otoczenia narratora: fascynujący i szalony Ojciec (Jakub), bierna Matka oraz zmysłowa służąca Adela. Cykl ma silne podłoże autobiograficzne, jednak Schulz nie odtwarza swojego dzieciństwa w sposób realistyczny, lecz przetwarza je przez pryzmat mitu i nieskrępowanej wyobraźni.