Mityzacja w utworach Schulza
Proza Brunona Schulza zrywa z realistycznymi konwencjami dwudziestolecia międzywojennego, opierając się na mechanizmie mityzacji rzeczywistości. Zwykłe przedmioty, codzienne rytuały i przestrzeń galicyjskiego Drohobycza zyskują w „Sklepach cynamonowych” rangę uniwersalnych, pradawnych opowieści. Główny bohater, Józef, patrzy na świat z perspektywy dziecka, co pozwala mu dostrzec magiczny i archetypowy wymiar otoczenia.
Autor: Dorota Blednicka
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Nowy wymiar literatury
Proza Schulza wyraźnie odcina się od psychologicznego realizmu dominującego w dwudziestoleciu międzywojennymEpoka literacka obejmująca lata 1918–1939, charakteryzująca się wielością nurtów i eksperymentami formalnymi.. Autor ignoruje sztywne podziały gatunkowe. Tworzy teksty, w których zaciera się granica między epiką a liryką. Taki synkretyzm rodzajowyŁączenie w jednym utworze cech liryki, epiki i dramatu. pozwala mu budować świat pełen barw, dźwięków i zapachów, przypominający nierealny sen.
Na czym polega mityzacja rzeczywistości?
Pisarz uważał, że współczesny świat utracił swój pierwotny sens, stając się szarym i monotonnym. Jego mityzacjaZabieg literacki polegający na nadaniu elementom świata przedstawionego cech mitu, podnoszący je do rangi uniwersalnej. to próba ponownego zaczarowania rzeczywistości. Schulz nie odtwarza po prostu antycznych czy biblijnych historii. Bierze codzienne zjawiska – pracę, święta, spacery po mieście – i nakłada na nie mitologiczne kostiumy. Zwykły dom rodzinny staje się centrum wszechświata, a ojciec zyskuje cechy starotestamentowego proroka.
Według Schulza każde słowo i pojęcie wywodzi się z dawnych mitów, choć z biegiem wieków zostało okaleczone. Zadaniem poezji i literatury jest odnalezienie tych pierwotnych znaczeń. Pisarz sięga po archetypyPierwotny, niezmienny wzorzec postaci, zdarzenia lub motywu, tkwiący w ludzkiej podświadomości zbiorowej., aby ocalić przed zapomnieniem ludzi, miejsca i wartości ze swojego najbliższego otoczenia.
Dziecko jako przewodnik po świecie
Kluczem do odzyskania mitycznego spojrzenia na świat jest powrót do czasów dzieciństwa. Dorosły człowiek, obciążony wiedzą historyczną i logiką, traci zdolność magicznego myślenia. Dziecko postrzega rzeczywistość w sposób świeży, intuicyjny i pozbawiony schematów.
W „Sklepach cynamonowych” narratorem jest młody Józef, postać nosząca wyraźne cechy autobiograficzne. Chłopiec nie tylko opowiada historię, ale aktywnie kreuje przestrzeń wokół siebie. Dzięki jego wyobraźni nudna prowincja ożywa. Przedmioty martwe nabierają cech ludzkich, a ludzie ulegają zwierzęcym metamorfozom.
Drohobycz i postać Ojca
Punktem wyjścia dla wszystkich opowiadań jest rodzinny Drohobycz. To niewielkie miasteczko w GalicjiPotoczna nazwa ziem zaboru austriackiego, charakteryzujących się dużą autonomią i wielokulturowością. stanowiło tygiel kulturowy, w którym przenikały się tradycje polskie, żydowskie i ukraińskie. Schulz zamyka ten mikrokosmos w literackich ramach, tworząc z niego przestrzeń uniwersalną. Bohater krąży po miejskich labiryntach, zawsze jednak wracając do domu rodzinnego.
Bruno Schulz spędził w Drohobyczu niemal całe swoje życie. Pracował tam jako nauczyciel rysunku w miejscowym Państwowym Gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły. Miasteczko to jest jedynym i absolutnym miejscem akcji całej jego twórczości literackiej.
Centralną postacią tego świata jest ojciec narratora, Jakub. W oczach dziecka nie jest on zwykłym kupcem bławatnym. Staje się demiurgiemW filozofii starożytnej stwórca świata materialnego; w literaturze postać kreująca nową rzeczywistość., magiem i heretykiem, który eksperymentuje z materią. Jego działania to bunt przeciwko nudzie i ustalonemu porządkowi rzeczy.
Język i oniryzm
Świat przedstawiony u Schulza rządzi się logiką snu. Taki oniryzmKonwencja literacka polegająca na ukazywaniu rzeczywistości na kształt marzenia sennego, zatarciu granic między jawą a snem. sprawia, że czas i przestrzeń stają się płynne. Zdarzenia nie układają się w ciąg przyczynowo-skutkowy, ale pączkują i rozgałęziają się w nieoczekiwanych kierunkach.
Aby opisać tę płynną rzeczywistość, autor posługuje się specyficznym językiem. Jego proza poetyckaUtwór pisany prozą, ale wykorzystujący środki stylistyczne typowe dla poezji, takie jak rytmizacja, bogata metaforyka i obrazowość. obfituje w rozbudowane metafory, neologizmy i archaizmy. Schulz wydobywa ze słów ich ukryte, zapomniane znaczenia, tworząc tekst gęsty, zmysłowy i wymagający pełnego skupienia czytelnika.