Średniowiecze

Epoka obejmuje tysiąc lat historii, co czyni ją niezwykle zróżnicowaną. Z jednej strony dominowały silne dążenia unifikacyjneUnifikacja Dążenie do ujednolicenia Europy pod względem religijnym (chrześcijaństwo), językowym (łacina) i politycznym., które spajały kulturę chrześcijańską. Z drugiej strony narastały tendencje odśrodkowe – poszczególne regiony, dzielnice i państwa narodowe zaczynały szukać własnej tożsamości. Wieki średnie to również czas głębokich podziałów religijnych, na czele ze schizmą wschodniąSchizma wschodnia Rozłam w chrześcijaństwie z 1054 roku, który podzielił Kościół na zachodni (katolicki) i wschodni (prawosławny)..

Gospodarka opierała się głównie na rolnictwie, a postęp cywilizacyjny przebiegał powoli. Epoka ta przyniosła jednak konkretne innowacje technologiczne. Wymyślono młyn wodny i pług z kołami, a u schyłku tego okresu wynaleziono druk. Codzienność naznaczona była jednak ciągłym zagrożeniem. Wielkie plagi, epidemie i powszechność śmierci wywołały w społeczeństwie specyficzną fascynację przemijaniem.

Trudne warunki społeczno-polityczne, ubóstwo i choroby bezpośrednio ukształtowały literaturę. Twórcy sięgali po motyw danse macabreDanse macabre Taniec śmierci – alegoryczny motyw ukazujący równość wszystkich ludzi w obliczu końca życia., przypominając o kruchości ludzkiego istnienia. Równie popularna była ascezaAsceza Dobrowolne wyrzeczenie się dóbr materialnych i przyjemności w celu osiągnięcia doskonałości duchowej. oraz motywy pasyjneMotywy pasyjne Wątki w sztuce i literaturze skupiające się na męce i śmierci Jezusa Chrystusa.. Wynikały one nie tylko z głębokiej religijności, ale stanowiły próbę oswojenia brutalnej rzeczywistości.

Bibliografia

I. Opracowania ogólne

• Hieronim Feicht, Polska pieśń średniowieczna, Staropolska on-line.
• Roman Mazurkiewicz, Średniowieczne pieśni religijne, Staropolska on-line.
• Teresa Michałowska, Średniowiecze, wyd. 7, PWN, Warszawa 2002.
• Jerzy Starnawski, Średniowiecze, WSiP, Warszawa 1989.
• Jan Tomkowski, Literatura powszechna, Świat Książki, Warszawa 1997.
• Tadeusz Witczak, Literatura Średniowiecza, PWN, Warszawa 1990.

II. Opracowania poszczególnych utworów

Bogurodzica

• Jan Łoś, Bogurodzica. Pierwszy polski hymn narodowy, PBI.
• Roman Mazurkiewicz, Bogurodzica - między pieśnią a ikoną, Staropolska on-line.
• Ewa Ostrowska, „Bogurodzica” – najstarszy wiersz polski, [w:] Literatura polska w szkole średniej, pod red. F. Bielaka i S. Grzeszczuka, WSiP, Warszawa 1975, s. 21-47.
• Dariusz Rott, Pierwszy wiersz polski, [w:] Poezja polska. Interpretacje, pod red. K. Heskiej-Kwaśniewicz i B. Zelera, Książnica, Katowice 2000, s. 9-13.

Wielki Testament Villona

• Katarzyna Dybeł, Geniusz w opałach i szkoła przetrwania: o poezji François Villona słów kilka, [w:] Katarzyna Dybeł, Barbara Marczuk, Jan Prokop, Historia literatury francuskiej, PWN, Warszawa 2005.
• Józef Heistein, Historia literatury francuskiej: od początków do czasów najnowszych, Ossolineum, Wrocław 1997.
• Tadeusz Boy-Żeleński, Villon, [w:] tegoż, Szkice o literaturze francuskiej, t.1, PIW, Warszawa 1956.

Historyja o chwalebnym zmartwychwstaniu Pańskim Mikołaja z Wilkowiecka

• Jan Okoń, Wstęp, [w:] Mikołaj z Wilkowiecka, Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim, oprac. J. Okoń, Ossolineum, Wrocław 1971.
• Julian Lewański, Dramat i teatr średniowiecza i renesansu w Polsce, PWN, Warszawa 1981.

Kronika polska Galla Anonima

• Marian Plezia, Wstęp, [w:] Anonim tzw. Gall, Kronika polska, przeł. R. Grodecki, Ossolineum, Wrocław 1965.

Legenda o świętym Aleksym

• Paweł Stępień, Z literatury religijnej polskiego średniowiecza. Studia o czterech tekstach (Kazanie na dzień św. Katarzyny, Legenda o św. Aleksym, Lament świętokrzyski, Żołtarz Jezusow), Wydział Polonistyki UW, Warszawa 2003.