Czas i miejsce akcji
Akcja powieści „Weiser Dawidek” toczy się głównie latem 1957 roku na obrzeżach Gdańska. Narrator Heller wspomina te wydarzenia po latach, próbując rozwikłać zagadkę zaginięcia tytułowego bohatera. Dziecięce wędrówki po dzielnicy Strzyża, starym cmentarzu i zrujnowanej cegielni stają się tłem dla tajemniczej historii o dorastaniu.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Trzy plany czasowe
Powieść rozgrywa się w trzech różnych momentach. Pierwszy to gorące lato 1957 roku, czyli czas wakacji grupy dzieci na obrzeżach Gdańska. Drugi plan to rok szkolny 1957/1958. Wtedy Heller, Piotr i Szymek są przesłuchiwani przez dyrektora szkoły i księdza w sprawie zniknięcia Weisera.
Do tego dochodzi jeszcze trzecia warstwa czasu. Dorosły Heller po kilkudziesięciu latach wraca do Gdańska i odtwarza tamto lato z pamięci. To on jest narratoremOsoba opowiadająca o wydarzeniach w utworze literackim. całej historii. Ten zabieg sprawia, że wszystko, co czytamy, jest tylko wspomnieniem.
Kiedy dorosły człowiek opowiada o swoim dzieciństwie, mówimy o perspektywie retrospektywnej. Wspomnienia często są zatarte lub upiększone przez upływ czasu.
Lato 1957 roku
Wybór roku 1957 nie jest przypadkowy. W Polsce trwała wtedy polityczna odwilżZłagodzenie surowych rządów komunistycznych w Polsce po 1956 roku. po trudnych latach stalinizmuOkres okrutnych rządów komunistycznych, nazwany od nazwiska Józefa Stalina.. Dorośli wciąż mocno przeżywali skutki wojny. Dzieci mogły jednak swobodnie biegać po ruinach i lasach.
Samo lato i czas wakacji dają bohaterom pełną wolność. Heller, Piotr i Szymek nie mają szkoły i wymykają się spod kontroli rodziców. Dzięki temu mogą śledzić Weisera i towarzyszyć mu w niebezpiecznych eksperymentach.
Gdańsk jako miejsce akcji
Akcja omija centrum miasta z jego znanymi zabytkami. Autor przenosi nas na obrzeża, w okolice dzielnicy Strzyża. Tam bloki sąsiadują z dziką naturą, lasami i nieużytkami.
Gdańsk ma w powieści ogromne znaczenie historyczne. Przed wojną miasto nazywało się Danzig i miało status Wolnego MiastaSamodzielne państwo-miasto istniejące w latach 1920–1939 pod ochroną Ligi Narodów.. Po 1945 roku większość niemieckich i żydowskich mieszkańców zginęła lub uciekła.
W 1957 roku wszędzie widać jeszcze ślady tamtych ludzi. Dawidek Weiser jest żydowskim dzieckiem, które cudem przeżyło wojnę. Jego obecność mocno łączy się z trudną przeszłością Gdańska.
Po II wojnie światowej granice Polski uległy zmianie. Gdańsk, który wcześniej był miastem wielokulturowym, został włączony do Polski, a jego dawni mieszkańcy musieli go opuścić.
Strzyża i okoliczne lasy
Dzielnica Strzyża to typowe powojenne osiedle. Właśnie stąd Weiser zabiera chłopców na swoje tajemnicze wyprawy. Okoliczne lasy stają się miejscem inicjacjiMoment przejścia, zdobycie nowego, ważnego doświadczenia życiowego.. To tam Dawidek odpala ładunki wybuchowe.
Las to przestrzeń bez żadnych reguł. Nie ma tam dorosłych, ocen ani szkolnych zakazów. Autor bardzo dokładnie opisuje leśne ścieżki, zapachy i upał, dzięki czemu łatwo wyobrazić sobie te sceny.
Stary cmentarz
Ważnym punktem na mapie wędrówek jest stary, zaniedbany cmentarz. Porośnięte chwastami nagrobki mają napisy w języku niemieckim i hebrajskimJęzyk, którym posługują się Żydzi, używany m.in. w modlitwach i na starych nagrobkach.. Dla chłopców to miejsce jest jednocześnie straszne i fascynujące.
Cmentarz symbolicznie łączy świat żywych i umarłych. Weiser czuje się tam wyjątkowo spokojnie i naturalnie. To pokazuje, że Dawidek jest mocno związany z zapomnianą historią miasta.
Cegielnia
Kolejnym celem wypraw dzieci jest stara cegielnia. Zrujnowane budynki przemysłowe służą im za idealne kryjówki. To właśnie tam Dawidek organizuje swoje największe wybuchy.
Chłopiec pokazuje tam umiejętności, które zupełnie nie pasują do zwykłego trzynastolatka. Sama cegielnia to symbol czegoś, co zostało zbudowane, a potem porzucone. Przypomina to losy całego powojennego Gdańska.
Przestrzeń jako bohater
W powieści miejsce akcji jest równie ważne co sami bohaterowie. Lasy, cmentarz i cegielnia budują niezwykły nastrój tajemnicy. Gdańsk niesie ze sobą ogromny ciężar pamięci o wojnie i mieszaniu się różnych kultur.
Lato 1957 roku staje się dla narratora arkadiąKraina wiecznego szczęścia, symbol idealnego, beztroskiego życia.. To utracony raj dzieciństwa, do którego dorosły Heller próbuje wrócić we wspomnieniach. Nigdy mu się to nie uda, bo tamten świat zniknął bezpowrotnie.