Antygona i Ismena - charakterystyka porównawcza
Sofokles w swoim dramacie zestawia córki Edypa na zasadzie wyrazistego kontrastu, ukazując dwie skrajnie odmienne reakcje na zakaz wydany przez Kreona. Antygona uosabia bezkompromisowy bunt w imię wyższych wartości, podczas gdy Ismena reprezentuje lęk przed władzą i uległość. Analiza postaw obu sióstr pozwala zrozumieć tragizm wyboru między prawem boskim a ludzkim.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Dwie siostry, dwie postawy
Wobec zakazu pochowania Polinika, wydanego przez KreonaWładca Teb, wuj Antygony i Ismeny, który wydał zakaz grzebania zwłok zdrajców ojczyzny., siostry zachowują się zupełnie inaczej. Obie kochały brata, jednak tragedia zmusza je do obrania odmiennych dróg. Sofokles stworzył dwie reprezentatywne postawy. Z jednej strony widzimy odważny bunt w imię miłości braterskiej i praw boskich. Z drugiej pojawia się strach, uległość oraz rezygnacja z działania w imię posłuszeństwa wobec ziemskiego władcy.
Antygona – bezkompromisowa buntowniczka
Główna bohaterka to osoba dumna, porywcza i niezwykle energiczna. Te cechy popychają ją do złamania królewskiego edyktu, który uznaje za sprzeczny z własnym sumieniem. Antygona nie ma litości dla siostry. Otwarcie krytykuje jej bierność, traktując strach przed władzą jako znieważenie czci bogów.
Uważa, że Ismena zasłania się słabą, kobiecą naturą. W przypływie gniewu nazywa ją wrogiem i deklaruje nienawiść. Jej determinacja graniczy z butą.
Duma i nieustępliwość Antygony noszą znamiona hybris. W teatrze antycznym oznaczało to zgubną pychę, która zaślepiała bohatera i uniemożliwiała mu racjonalną ocenę sytuacji, prowadząc prosto do katastrofy.
Ismena – w cieniu silniejszej siostry
Na tle zdeterminowanej siostry Ismena wypada początkowo jako postać bierna i mało przedsiębiorcza. Brakuje jej odwagi, by pomóc w pochówku. Uznaje autorytet Kreona i unika otwartego konfliktu, nawet jeśli cierpi z powodu losu rodziny. Pełni w dramacie funkcję postaci foliowejBohater drugoplanowy, którego cechy są zestawione na zasadzie kontrastu z głównym bohaterem, by uwypuklić jego charakter. – jej zachowawczość idealnie podkreśla radykalizm Antygony.
Relacja między siostrami budzi mieszane uczucia. Antygona bywa zaślepiona swoimi przekonaniami i traktuje Ismenę niezwykle surowo, nie próbując zrozumieć jej motywacji. Młodsza siostra pokornie znosi te oskarżenia. Przyznaje buntowniczce rację moralną, ale trzeźwo ocenia brak roztropności jej czynu:
Więc idź, gdyś pewna... Lecz krok twój niemądry...
Choć widać – kochasz prawdziwie swych drogich.
Przemiana Ismeny i tragiczny finał
Przełom następuje w scenie, gdy Ismena chce pójść na szafot razem ze skazaną siostrą. Sofokles nie daje jednoznacznej odpowiedzi, co wywołało tę zmianę. Może to być podziw dla odwagi, ogromna miłość rodzeństwa lub dręczące wyrzuty sumienia. Wyrazem jej desperacji są słowa:
Tak! Bo czym bez niej dla mnie samej życie?
Antygona brutalnie odrzuca to poświęcenie. Wtedy Ismena próbuje ratować siostrę w inny sposób. Błaga Kreona o litość, przypominając mu o zaręczynach Antygony z HajmonemSyn Kreona i narzeczony Antygony, który ostatecznie popełnia samobójstwo po jej śmierci..
Ocena obu postaw nie jest czarno-biała. Antygona imponuje wiernością ideałom, ale grzeszy porywczością i brakiem empatii dla bliskich. Ismena razi początkowym tchórzostwem, lecz wykazuje się trzeźwym osądem i zdolnością do ewolucji. Obie padają ofiarą tragicznego splotu wydarzeń.