Pozostali mieszkańcy Lipiec
Powieść Władysława Reymonta to nie tylko losy Macieja Boryny i Jagny, ale cała galeria wyrazistych postaci drugoplanowych. Mieszkańcy Lipiec tworzą zamkniętą, hierarchiczną społeczność, w której każdy ma z góry określoną rolę społeczną i majątkową. Ich indywidualne dramaty, od walki o ziemię po konflikty pokoleniowe, budują realistyczny obraz polskiej wsi przełomu wieków.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 6 min
Spis treści
Hanka Borynowa – od popychadła do gospodyni
Hanka to córka biednego Bylicy. Wychowała się w podupadającej chacie na końcu wsi razem z siostrą Weronką. Do zamożnej rodziny Borynów weszła dzięki małżeństwu z Antkiem. Na początku powieści poznajemy ją jako zahukaną, pokorną żonę i matkę. Zna na niej ciężką pracę i kolejne ciąże, a uroda nigdy nie była jej najmocniejszą stroną.
Sytuacja zmienia się drastycznie, gdy między nią a mężem staje piękna Jagna. Hanka przechodzi jedną z najbardziej wyrazistych przemian w całej literaturze polskiej. Zdrada męża, wyrzucenie z chałupy Boryny i zderzenie z prawdziwą nędzą budzą w niej żelazną wolę przetrwania. Kobieta uniezależnia się od Antka. Gdy ten trafia do więzienia, Hanka wybacza teściowi, opiekuje się chorym Maciejem i przejmuje stery w gospodarstwie. Okazuje się twarda jak skała – nawet tuż po połoguOkres po porodzie, w którym organizm kobiety wraca do stanu sprzed ciąży. W realiach wiejskich rzadko oznaczał czas odpoczynku. dogląda dobytku.
Przemiana Hanki to mistrzowski przykład realizmu psychologicznego. Reymont nie idealizuje bohaterki. Jej motorem napędowym jest miłość do dzieci, ale też chłopska chciwość i głód ziemi. Hanka walczy o majątek, bo w realiach lipieckiej gromady ziemia oznacza przetrwanie i szacunek.
Swoje cierpienia – pijaństwo męża, biedę, awantury – znosi w milczeniu. Ulgę przynosi jej żarliwa modlitwa. Latem, gdy los wreszcie się do niej uśmiecha, wyrusza na pielgrzymkę do Częstochowy w ramach dziękczynienia.
Kuba Socha – tragiczny los weterana
Kuba to parobekNajemny pracownik rolny w gospodarstwie chłopskim, często pracujący za dach nad głową i wyżywienie. u Borynów i wyjątkowo sumienny pracownik. Jest sierotą o burzliwej, choć rzadko wspominanej przeszłości. Swoją historię streszcza w dramatycznych słowach:
Ociec gront swój mieli, ale służyli we dworze za furmana... w ogiery ino jeździli ze starszym panem... a potem pomarli... gront stryje wzieni...a ja pańskie prosiaki pasałem... Juści, Magdalena było matce, a ojcu Pieter i na przezwisko Socha, jako i mnie jest.- A potem dziedzic do koni mnie wziął, bym w ogiery po ojcu jeździł... to ino na polowania we świat, do drugich panów jeździlim cięgiem... strzylałem i ja niezgorzej... że młodszy dziedzic strzelbę mi dali... a matka ino ze starszą panią siedziała we dworze... Dobrze baczę... i kiej wszystkie szły... wzieni i mnie... Bez cały rok byłem... a co kazali, robiłem... juści, nie jednego burka zakatrupiłem... nie dwóch... a młodszy dziedzic dostał we flaki... wątpia mu wypłynęły... Pan mój przecie... dobry człowiek... na bary wziąłem i wyniesłem... a potem do ciepłych krajów pojechał, i mnie kazał starszemu panu listy nieść... poszedłem... juści, że sterany byłem kiej ten pies... kulas mi przestrzelili, zagoić się nie chciał, że to cięgiem ino na dworze, pod gołym niebem... a śniegi były po pas i mrozy siarczyste...baczę... juści... przywlekłem się nocą... szukam... Jezus, Mario! Jakby mnie kto kłonicą przez ciemię zdzielił!... Dworu nie ma, gumien nie ma:.. płotów nawet nie ostało... do cna wszystko spalone... a stary pan i pani starsza, i matula moja... i ta Józefka, co za pokojówkę była... pobite leżą na śmierć w ogrodzie!...
Wspomnienia te wyraźnie nawiązują do powstania styczniowegoZryw narodowowyzwoleńczy z 1863 roku. Wzmianki o walkach dworu sugerują udział w nim dziedziców, którym służył Kuba.. Po upadku dworu Kuba klepie biedę. Jego naiwność i dobre serce wykorzystuje Jankiel, wciągając go w kłusownictwoNielegalne polowanie na zwierzynę, w realiach zaborów surowo karane przez władze i właścicieli lasów.. To doprowadza parobka do zguby. Postrzelony w kolano przez borowego, ukrywa ranę z obawy przed karą. Wdaje się gangrena. Przerażony wizją szpitala, Kuba sam odrąbuje sobie nogę siekierą i wykrwawia się na śmierć w dniu wesela Boryny.
Witek i Józia – najmłodsze pokolenie
Witek to sierota przygarnięty przez Macieja Borynę do pomocy w gospodarstwie. Chłopak jest wesoły, rezolutny i ma smykałkę do majsterkowania. Szybko zaprzyjaźnia się z Józią.
Józia to najmłodsze dziecko Boryny. Mimo młodego wieku wykazuje się ogromną gospodarnością i pracowitością. Bywa zawzięta i kłótliwa, ale głęboko przeżywa rodzinne tragedie – najpierw śmierć matki, a później ojca.
Kowal i Dominikowa – wiejscy stratedzy
Kowal Michał to mąż Magdy, starszej córki Boryny. Jest człowiekiem podstępnym, wyrachowanym i łasym na majątek. Posiada zmysł do interesów, które nie zawsze są uczciwe. Zmienia sojusze i poglądy w zależności od tego, co w danej chwili przyniesie mu największy zysk.
Zupełnie inną władzę we wsi dzierży Dominikowa (Marcjanna Paczesiowa). Matka Jagny rządzi synami twardą ręką – w jej domu to oni wykonują tradycyjnie kobiece obowiązki. Jest uparta, chciwa i bezgranicznie zapatrzona w córkę. Ludzie czują przed nią respekt. Krążą plotki o jej burzliwej młodości, a strach budzą odprawiane przez nią gusłaLudowe praktyki magiczne, zamawiania i czary, często łączone z ziołolecznictwem.. Mimo surowego charakteru potrafi być sprawiedliwa – docenia dobroć, jaką Hanka ostatecznie okazuje Jagnie.
Roch – duchowy przewodnik gromady
Roch to postać owiana tajemnicą. Pojawia się w Lipcach co trzy lata. Nie jest zwykłym dziadem proszalnym. Ten pątnikOsoba odbywająca pielgrzymkę do miejsc świętych z pobudek religijnych. przyjmuje jedynie chleb i mleko, odmawia jedzenia mięsa. Cechuje go najwyższa moralność i głęboka empatia.
To on próbuje zawrócić Jagnę ze złej drogi, nie potępiając jej przy tym. Cieszy się ogromnym szacunkiem chłopów, gości w najlepszych chałupach. Staje się powiernikiem Hanki w jej najtrudniejszych chwilach. Roch prowadzi w Lipcach tajne nauczanieNielegalna edukacja w języku polskim, prowadzona w opozycji do oficjalnych, zrusyfikowanych szkół w zaborze rosyjskim., ucząc dzieci po polsku, za co ściga go rosyjska żandarmeria.
Postać Rocha symbolizuje łączność chłopów z resztą narodu. Jego działalność edukacyjna i patriotyczna to echo tradycji powstańczych i pracy u podstaw. Reymont pokazuje przez niego, jak na przełomie wieków powoli budziła się świadomość narodowa polskiej wsi.
Agata i Jagustynka – dwa oblicza starości
Agata to krewna Kłębów. Jesienią zostaje przez nich wypędzona na żebry, by nie stanowić obciążenia w trudnym zimowym okresie. Kobieta nie chowa urazy. Jej jedynym, największym marzeniem jest powrót do wsi i śmierć we własnym łóżku, pod własną pierzyną. Po miesiącach tułaczki to pragnienie ostatecznie się spełnia.
Jagustynka to zupełne przeciwieństwo pokornej Agaty. Jest najbardziej złośliwą i wyrazistą postacią w Lipcach. Rzuca prawdą prosto w oczy, nie oszczędzając nikogo. Jej zgorzknienie ma jednak tragiczne podłoże. Przekazała dzieciom ziemię na wycugDożywocie; umowa przekazania gospodarstwa dzieciom w zamian za dożywotnie utrzymanie, często łamana w praktyce., a te wyrzuciły ją z domu. Musi utrzymywać się ze służby u obcych. Mimo nienawiści do świata i ciągłego złorzeczenia, w kluczowym momencie wraca do swoich wyrodnych dzieci, by pomóc im w biedzie.