Antek Boryna
Antek Boryna to jedna z najbardziej złożonych i dynamicznych postaci w epopei Władysława Reymonta, przechodząca głęboką przemianę wewnętrzną. Najstarszy syn Macieja początkowo daje się poznać jako porywczy buntownik, uwikłany w niszczycielski romans z macochą i brutalny konflikt z ojcem o ziemię. Z biegiem czasu i pod wpływem dramatycznych wydarzeń bohater dojrzewa, przejmując rolę gospodarza i akceptując surowe prawa wiejskiej gromady.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Konflikt o ziemię i poczucie krzywdy
Antek Boryna mieszka w ojcowskiej chałupie wraz z żoną Hanką i dwojgiem małych dzieci. W momencie rozpoczęcia akcji jest już dojrzałym mężczyzną. Niezwykle ciąży mu fakt, że ojciec nie chce przepisać na niego gruntu, mimo jego ciężkiej pracy. Antek czuje się we własnym domu jak wyrobnikChłop pracujący w cudzym gospodarstwie rolnym w zamian za zapłatę, nieposiadający własnej ziemi., a nie prawowity dziedzic i gospodarski syn. Frustracja narasta w nim z każdym dniem, potęgując gniew na ojca.
Niszczycielski romans i wygnanie
Sytuację w rodzinie drastycznie pogarsza romans Antka z piękną Jagną – przyszłą, a następnie obecną żoną Macieja. Ten zakazany związek sprawia, że konflikt między ojcem a synem sięga zenitu. Stary Boryna ostatecznie wyrzuca syna wraz z rodziną z domu. Wtedy Antek zostaje zmuszony do walki o każdy grosz na utrzymanie bliskich.
Antek to mężczyzna przystojny, postawny i obdarzony niezwykłą siłą fizyczną. Udowadnia to między innymi podczas brutalnej bójki z Mateuszem. Młody Boryna dziedziczy po ojcu najważniejsze cechy charakteru: upór, dumę, odwagę i hardość. Choć pozornie nie liczy się z opinią innych, wewnętrznie boleśnie odczuwa odrzucenie przez lipiecką gromadęWiejska społeczność, która w powieści Reymonta funkcjonuje jak jeden organizm, narzucając jednostkom surowe zasady moralne i obyczajowe., spowodowane jawnym związkiem z macochą.
Upadek i powolna przemiana
Kolejne nieszczęścia i niepowodzenia wywołują w bohaterze ogromną przemianę. Początkowo, chorobliwie zafascynowany Jagną, Antek zapomina o rodzinie. Przesiaduje z najgorszymi pijakami w karczmie i trwoni zarobione pieniądze. Przełom następuje po bitwie o las, pobycie w więzieniu i śmierci ojca.
Przemiana Antka wpisuje się w schemat bohatera dynamicznego. Jego droga od zbuntowanego syna, przez upadek moralny, aż po przejęcie roli patriarchy rodu symbolizuje naturalny cykl pokoleniowy na polskiej wsi. Antek ostatecznie staje się nowym Maciejem.
Młody Boryna uświadamia sobie, jak silnie jest związany z ojcowską ziemią. Zaczyna rozumieć, że normy określające współżycie w gromadzie są fundamentem wiejskiego świata i gwarantem przetrwania.
Powrót do gromady i odrzucenie Jagny
Ostatecznym sprawdzianem dla Antka jest samosąd wsi nad Jagną. Mimo że wciąż darzy dawną kochankę uczuciem, nie potrafi i nie chce przeciwstawić się woli tłumu żądającego wypędzenia dziewczyny. Jego postawę doskonale oddają słowa:
W gromadzie żyję, to i z gromadą trzymam! Chceta ją wypędzić, wypędźta; a chceta se ją posadzić na ołtarzu, posadźta! Zarówno mi jedno!
Antek odzyskuje poważanie we wsi, akceptuje narzuconą moralność i wreszcie docenia poświęcenie swojej żony, Hanki. Staje się również człowiekiem o przebudzonej świadomości narodowej. Nie boi się głośno wyrażać swojego zdania w sprawach publicznych, co udowadnia podczas zebrania dotyczącego budowy rosyjskiej szkołyElement polityki rusyfikacji na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim. Chłopi w powieści sprzeciwiają się budowie szkoły, w której uczono by w języku zaborcy..
Początkowo mąż Hanki budzi w czytelniku mieszane uczucia. Z biegiem czasu jawi się jednak jako ofiara własnego, zbyt dumnego charakteru oraz trudnych okoliczności. Jego ostateczna przemiana stawia go w pozycji dojrzałego gospodarza. Jednocześnie bierna zgoda na brutalne wypędzenie byłej kochanki ze wsi kładzie się cieniem na jego moralnym zwycięstwie, obnażając bezwzględność praw rządzących lipiecką społecznością.