Analiza i interpretacja sceny na cmentarzu
Scena na cmentarzu z piątego aktu tragedii Williama Szekspira stanowi punkt kulminacyjny filozoficznych rozważań głównego bohatera nad sensem ludzkiej egzystencji. Konfrontacja księcia z makabryczną rzeczywistością rozkładu ciał obnaża absurd ziemskich ambicji i nieuchronność przemijania. Wydarzenia nad grobem Ofelii ostatecznie demaskują dworskie intrygi, popychając akcję ku tragicznemu finałowi.
Scena grabarzy otwiera akt VOstatnia część dramatu szekspirowskiego, w której następuje rozwiązanie akcji i katastrofa. tragedii. Szekspir zderza tu dworski świat z brutalną fizjologią śmierci. Obraz przykościelnego cmentarza jest skrajnie realistyczny. Dawniej, z powodu braku miejsc, rozkopywano stare mogiły, by zrobić miejsce dla nowych zmarłych. W takiej scenerii, wśród porozrzucanych kości, pojawiają się dwaj prości pracownicy kopiący grób dla Ofelii.
Warstwa symboliczna
Rozważania księcia Danii nad wydobywanymi z ziemi szczątkami czerpią ze średniowiecznego motywu vanitasMotyw religijno-artystyczny związany ze sztuką, poznaniem i czasem, wyrażający marność świata.. Czaszka staje się tu brutalnym rekwizytem. Hamlet bierze do ręki szczątki dawnego błazna królewskiego, Jorika. To fizyczne zetknięcie z resztkami kogoś, kogo znał w dzieciństwie, wyzwala lawinę pytań o sens ludzkich dążeń.
Szekspir genialnie adaptuje tu dwie wielkie idee minionych epok. Pierwsza to memento moriŁacińskie przypomnienie o nieuchronności śmierci, popularne w literaturze i sztuce późnego średniowiecza oraz baroku. – pamiętaj o śmierci. Druga to koncepcja danse macabreAlegoryczny taniec śmierci, w którym kościotrup prowadzi przedstawicieli wszystkich stanów społecznych.. W cmentarnym monologu Hamleta w makabrycznym korowodzie zrównani zostają politycy, prawnicy, dworzanie i zwykli rzemieślnicy.
Książę przywołuje postać Aleksandra Wielkiego. Zauważa z gorzką ironią, że proch potężnego wodza może ostatecznie posłużyć jako glina do zatykania beczki z piwem. Z kolei skóra zwykłego garbarza przetrwa w ziemi dłużej niż ciało arystokraty, bo jest zaimpregnowana przez lata brudnej pracy. Śmierć kpi z ziemskiej hierarchii.
Budowa formalna
Szekspir opiera konstrukcję tej sceny na fundamencie groteskiKategoria estetyczna łącząca w jednym dziele elementy sprzeczne, np. komizm z tragizmem czy piękno z brzydotą.. Zderza wysokie z niskim, tragiczne z komicznym. Dialog grabarzy to mistrzowska gra słów. Zagadka o tym, kto buduje najtrwalsze domy, kończy się puentą: grabarz, bo jego dzieło przetrwa do Sądu Ostatecznego.
- Groteska | Śpiewający grabarz wykopujący czaszki i rzucający nimi o ziemię | Przełamanie patosuKategoria estetyczna polegająca na wzniosłym, pełnym napięcia przedstawieniu zjawisk. śmierci czarnym humorem i ludowym pragmatyzmem.
- Kontrast | Zestawienie potęgi Aleksandra Wielkiego z fizjologią rozkładu | Ukazanie absurdu ludzkiej pychy i kruchości władzy.
- Ironia tragiczna | Grabarz opowiadający nierozpoznanemu Hamletowi o jego własnym obłędzie | Podkreślenie alienacjiStan wyobcowania jednostki ze społeczeństwa lub utrata więzi z otoczeniem. bohatera we własnym kraju.
Przesłanie
Na cmentarzu Hamlet zrzuca maskę. Po powrocie z morskiej tułaczki nie udaje już szaleńca. Stawia racjonalne, chłodne pytania. Kiedy jednak nadciąga kondukt pogrzebowyUroczysty pochód towarzyszący przeniesieniu ciała zmarłego na miejsce spoczynku. Ofelii, spokój pryska.
Ksiądz odmawia pełnego requiemMsza żałobna w Kościele katolickim, odprawiana w intencji zmarłych., podejrzewając dziewczynę o samobójstwo. Ślepe trzymanie się dogmatówPrawda wiary uznawana przez Kościół za objawioną i niepodlegającą krytyce. wygrywa z miłosierdziem. Zrozpaczony Laertes wskakuje do grobu siostry. Hamlet idzie w jego ślady. Wybucha między nimi fizyczna walka. Książę zarzuca bratu Ofelii sztuczność i teatralność rozpaczy.
Do jakichże podłych celów mogą ludzie z czasem posłużyć.
Ta aluzjaNie wprost wyrażone nawiązanie do jakiejś osoby, wydarzenia lub dzieła. do rozkładu ciał dotyczy też rozkładu moralnego Danii. Dwór traktuje wybuch Hamleta jako kolejny dowód jego obłędu. Klaudiusz zyskuje doskonały pretekst, by ostatecznie pozbyć się niewygodnego bratanka. Nikt nie słucha prawdy, którą wykrzykuje książę. Samotność bohatera staje się kompletna.
Ponadczasowość
Scena grabarzy wyprzedziła swoją epokę, zapowiadając nowożytny egzystencjalizmNurt filozoficzny badający indywidualny los człowieka, jego wolność i odpowiedzialność w obliczu śmierci.. Szekspir obnażył iluzję, w której żyje ludzkość. Tytuły, majątki i kariery tracą jakiekolwiek znaczenie w zderzeniu z prawami biologii.
Współczesny czytelnik odnajduje tu brutalną prawdę o równości. Śmierć działa jak ostateczny mechanizm wyrównujący szanse. Nie ma znaczenia, czy jesteś królewskim doradcą, czy kopaczem grobów. DeterminizmKoncepcja filozoficzna zakładająca, że wszystkie zdarzenia są uwarunkowane przez przyczyny zewnętrzne. biologiczny nie znosi wyjątków. To właśnie ten chłodny, niemal anatomiczny dystans do ludzkiego losu sprawia, że cmentarny epizod z Hamleta wciąż fascynuje i przeraża z równą siłą.