Egzystencjalizm – kierunek w filozofii
Filozofia egzystencjalna stanowi kluczowy kontekst do zrozumienia postawy Meursaulta, choć sam Albert Camus odcinał się od tego nurtu. Powieść czerpie z oszczędnego stylu Ernesta Hemingwaya, co zauważył Jean-Paul Sartre, nazywając ją nowoczesną powiastką filozoficzną. Główny bohater zostaje skazany nie tyle za morderstwo, ile za kategoryczną odmowę udziału w społecznej grze pozorów.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Camus a egzystencjalizm
Egzystencjalizm ukształtował francuską kulturę połowy XX wieku. Wśród głównych myślicieli tego nurtu wymienia się Martina Heideggera, Karla Jaspersa, Jean-Paula Sartre'a oraz samego Alberta Camusa. Zdefiniowanie tej filozofii bywa trudne. Jej fundamentem jest odrzucenie dyktatu czystego rozumu i uznanie, że to ludzka egzystencja określa istotę człowieka.
Camus miał jednak skomplikowany stosunek do egzystencjalizmu. Z czasem zaczął otwarcie krytykować ten kierunek i jego twórców. Pytany, czy bohater jego późniejszej powieści „Upadek”Powieść Camusa z 1956 roku, w której autor rozlicza się z postawami ówczesnych intelektualistów. jest egzystencjalistą, odpowiedział przecząco. Pisarz uważał, że od egzystencjalistów pochodzi niebezpieczna „mania oskarżania”. Według niego ta pasja zawsze kończy się obroną niewoli, będącą bezpośrednim skutkiem przyjęcia takiej postawy filozoficznej.
Głównym hasłem egzystencjalizmu, sformułowanym przez Sartre'a, jest zdanie: „egzystencja poprzedza esencję”. Oznacza to, że człowiek rodzi się jako czysta karta, a dopiero potem poprzez swoje wybory, czyny i branie za nie odpowiedzialności, kształtuje własną naturę. Meursault z „Obcego” jest uosobieniem człowieka rzuconego w absurdalny świat, który musi sam nadać sens swojemu istnieniu.
Literackie inspiracje i ocena Sartre'a
W słynnym szkicu krytycznym „Explication de L'Étranger” Jean-Paul Sartre zamieścił entuzjastyczną recenzję powieści. Francuski filozof uznał, że „Obcy” przypomina w swojej konstrukcji powiastkę filozoficznąUtwór narracyjny ilustrujący określoną tezę filozoficzną lub moralną, popularny w oświeceniu. w stylu Woltera. Sartre nazwał Camusa autentycznym moralistą.
Sam autor otwarcie mówił o swoich literackich wzorcach. Konstruując narrację, inspirował się twórczością Stendhala oraz Benjamina Constanta. Kluczowy wpływ na chłodny, niemal reporterski język „Obcego” miał jednak Ernest Hemingway. To właśnie od amerykańskiego pisarza Camus zapożyczył technikę opisywania wyłącznie zewnętrznych zachowań bohatera, bez wnikania w jego psychikę.
Dlaczego Meursault musiał zginąć?
Powieść szybko zyskała status kultowej. W 1967 roku doczekała się ekranizacji w reżyserii Luchina ViscontiegoWybitny włoski reżyser filmowy i teatralny, jeden z twórców neorealizmu.. Najtrafniejszej interpretacji losów głównego bohatera dostarczył jednak sam twórca.
Camus w jednym z wywiadów podsumował przesłanie „Obcego” w sposób niezwykle celny i paradoksalny:
„Streściłem »Obcego« jakiś czas temu w zdaniu, które uznaję za paradoksalne. W naszym społeczeństwie każdy człowiek, który nie płacze na pogrzebie swojej matki, ryzykuje bycie skazanym na śmierć. Chciałem tylko powiedzieć, że bohater książki jest skazany, ponieważ nie bierze udziału w grze”.
Meursault jest obcym dla społeczeństwa, w którym żyje. Błądzi na marginesie życia prywatnego, zmysłowego i samotniczego. Otoczenie traktuje go jak życiowego bankruta, ponieważ odrzuca on powszechnie akceptowane konwenanse. Odpowiedź na pytanie o przyczynę jego zguby jest prosta. To kategoryczna odmowa kłamstwa. Bohater woli zginąć, niż udawać uczucia, których w danym momencie nie doświadcza.