Czas i miejsce akcji „Obcego”
Akcja powieści Alberta Camusa rozgrywa się w Algierze pod koniec lat trzydziestych XX wieku, w epoce francuskiego kolonializmu. Przestrzeń dzieli się na otwarte, zalane słońcem wybrzeże oraz klaustrofobiczną salę sądową, co odzwierciedla kolejne etapy życia głównego bohatera. Fizyczne doznania, na czele z obezwładniającym upałem, stają się w tej historii bezpośrednim motorem tragicznych wydarzeń.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Algier i kolonialna codzienność
Meursault mieszka w AlgierzeStolica i największe miasto Algierii, położone nad Morzem Śródziemnym. W czasach Camusa było centrum francuskiej administracji kolonialnej., w zwykłej robotniczej dzielnicy. Jego życie toczy się w trójkącie między skromnym mieszkaniem, biurem a restauracją Céleste'a. Camus nie maluje przed czytelnikiem urokliwych pocztówek z egzotycznego kraju. Miasto to przede wszystkim odczucia fizyczne. Tłum na przystanku, zgrzyt tramwaju, zapach tłuszczu smażonego na ulicznym straganie. Bohater funkcjonuje w tej przestrzeni jak ktoś, kto nigdy do końca w niej nie osiadł.
Algierska ulica obnaża też głębokie nierówności społeczne. Arabowie pojawiają się na kartach powieści jako tło. Mężczyzna zastrzelony na plaży nie ma nawet imienia. To nie jest pisarskie przeoczenie. Camus precyzyjnie rejestruje kolonialny porządek świata, który Meursault przyjmuje bez żadnej refleksji.
Brak imienia zabitego Araba stał się punktem wyjścia dla głośnej powieści algierskiego pisarza Kamela Daouda. W wydanej w 2013 roku książce Meursault, sprawa do ponownego rozpatrzenia autor oddał głos bratu ofiary, nadając bezimiennemu dotąd mężczyźnie imię Harun i opowiadając historię z perspektywy skolonizowanych.
Słońce, które popycha do zbrodni
Żaden element otoczenia nie wpływa na fabułę tak mocno jak słońce. Pisarz buduje klimat nie przez opisy architektury, ale przez czystą fizjologię. Pot, lepkość powietrza, ból oczu od oślepiającego blasku. Podczas pogrzebu matki Meursault nie myśli o żałobie. Skupia się wyłącznie na tym, że słońce pali go w kark. Upał całkowicie paraliżuje jego zdolność do wyższych uczuć.
Kulminacja tej fizycznej udręki następuje na plaży. Scena morderstwa to mistrzowskie spiętrzenie sensorycznych doznań. Światło odbija się od ostrza noża, pot zalewa oczy, powietrze dosłownie pulsuje od gorąca. Kiedy bohater tłumaczy później sędziemu, że pociągnął za spust „z powodu słońca”, brzmi to jak absurdW filozofii Camusa to poczucie bezsensu wynikające ze zderzenia ludzkiej potrzeby znaczenia z obojętnością wszechświata.. Sędziowie tego nie rozumieją. Dla Meursaulta to jednak naga prawda – w tamtej sekundzie żył wyłącznie w teraźniejszości swojego udręczonego ciała.
Plaża jako przestrzeń wolności i tragedii
Plaża to w powieści synonim wypoczynku. Tam Meursault spędza niedziele z Marią, tam czuje się swobodnie. Kąpiele w morzu dają mu złudzenie, że życie może być proste i zmysłowe. Woda przynosi ulgę od dusznego miasta i pozwala zapomnieć o konwencjach społecznychZespół niepisanych reguł i norm zachowania przyjętych w danej społeczności, których Meursault nie potrafi i nie chce przestrzegać..
Kontrast uderza ze zdwojoną siłą, gdy ta sama przestrzeń staje się miejscem zbrodni. Scenografia w ogóle się nie zmienia. Piasek nadal parzy, słońce oślepia, morze szumi. Zmienia się tylko to, że Meursault trzyma w dłoni rewolwer. Tragizm sytuacji bierze się z faktu, że morderstwo dokonuje się w miejscu kojarzącym się z absolutną beztroską. Natura pozostaje całkowicie obojętna na ludzkie dramaty.
Duszna sala sądowa
Druga część powieści przenosi akcję w zupełnie inne realia. Po otwartych przestrzeniach wybrzeża główny bohater trafia do dusznej sali sądowej. Powietrze jest tam ciężkie od ludzkich oddechów, a okna ledwo przepuszczają światło. To zamknięcie ma wymiar symboliczny. Proces staje się miejscem, w którym Meursault traci kontrolę nad własnym życiem.
Sędzia, prokuratorOskarżyciel publiczny w procesie karnym. W powieści to on buduje narrację o rzekomym potwornym cynizmu Meursaulta. i obrońca używają języka, którego oskarżony nie rozumie. On sam milczy lub odpowiada do bólu szczerze. W efekcie wyrok śmierci zapada nie tyle za samo zabójstwo, ile za niedopasowanie do norm społecznych. Meursault ginie, bo nie płakał na pogrzebie matki, a następnego dnia poszedł z kobietą do kina na komedięGatunek filmowy lub teatralny o pogodnej tematyce. Meursault oglądał film z udziałem popularnego francuskiego komika, Fernandela..
Rytm czasu i historyczne tło
Fabuła zamyka się w stosunkowo krótkim przedziale czasowym. Obejmuje okres od śmierci matki do momentu, gdy bohater czeka w celi na egzekucję. Pierwsza część toczy się niespiesznie. Praca, weekend, plaża, kolacja. Czytelnik wpada w monotonny, hipnotyczny rytm algierskich dni.
Później czas gwałtownie przyspiesza, a zarazem twardnieje. Areszt i proces odbierają bohaterowi resztki wolności. W celi czas płynie inaczej. Meursault uczy się żyć wspomnieniami, co wcześniej w ogóle go nie interesowało. Ta zmiana tempa narracjiSposób opowiadania w utworze literackim. W "Obcym" pierwszoosobowa relacja Meursaulta zmienia swój rytm w zależności od jego sytuacji życiowej. precyzyjnie oddaje utratę wolności.
Tło historyczne lat trzydziestych determinuje zachowania bohaterów. Francja rządzi kolonią twardą ręką, a napięcia społeczne rosną. Camus, jako Pied-NoirDosłownie "czarna stopa". Określenie Francuzów i innych Europejczyków urodzonych w Algierii w czasach kolonialnych., znał tę rzeczywistość od podszewki. Nie pisze o polityce wprost. Wpisuje ją w każdą scenę, w której Europejczycy i rdzenni mieszkańcy dzielą tę samą przestrzeń, ale nigdy na równych prawach.