Geneza „Obcego” Alberta Camusa
Powieść Alberta Camusa powstawała w latach 1938–1942 jako literacka realizacja filozofii absurdu. Dzieło wyrasta bezpośrednio z osobistych doświadczeń autora, jego zmagań z nieuleczalną chorobą oraz życia w biednych dzielnicach Algieru. Publikacja książki w okupowanym Paryżu zbiegła się z czasem wojennej niepewności, co dodatkowo wzmocniło jej uniwersalny przekaz o wyobcowaniu jednostki.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Słońce, bieda i algierskie ulice
Camus urodził się w 1913 roku w algierskim Mondovi (dzisiejsze Dréan) w ubogiej rodzinie robotniczej. Jego ojciec zginął na froncie I wojny światowej w 1914 roku. Wychowaniem chłopca zajęła się częściowo głucha, niepiśmienna matka. Dzieciństwo spędzone w Belcourt, robotniczej dzielnicy Algieru, ogołociło go ze złudzeń, ale też ukształtowało jego zmysłową wrażliwość. Słońce, morze i wszechobecne ubóstwo to żywioły, które przenikają każdą stronę powieści.
Meursault, podobnie jak jego twórca, jest Europejczykiem urodzonym w AlgieriiPotoczne określenie Francuzów i innych Europejczyków mieszkających w Algierii w okresie kolonialnym.. Pracuje jako urzędnik, spędza niedziele na plaży, chłonie zapachy portu i nagrzanego asfaltu. Kiedy bohater strzela do Araba, fizyczny opis oślepiającego słońca nie jest wymyśloną przy biurku metaforą. To autentyczne, sensoryczne wspomnienie człowieka, który dorastał w bezlitosnym śródziemnomorskim klimacie.
Cykl absurdu i widmo śmierci
Prace nad tekstem ruszyły na przełomie lat 1938 i 1939. Camus pisał równolegle esej Mit Syzyfa oraz sztukę teatralną Kaligula. Traktował te trzy dzieła jako spójny projekt intelektualny, który sam nazywał cyklem absurdu. Powieść miała stanowić fabularną ilustrację tezy wyłożonej wprost w eseju. Życie pozbawione jest odgórnego sensu, a świadomy tego człowiek ma do wyboru jedynie ucieczkę lub bunt.
Gruźlica zdiagnozowana u Camusa w wieku siedemnastu lat przekreśliła jego szanse na karierę akademicką – nie dopuszczono go do państwowego egzaminu agrégationWe Francji trudny egzamin państwowy uprawniający do nauczania w szkołach średnich i na uczelniach wyższych.. Choroba wymuszała długie pobyty w sanatoriach i naznaczyła jego twórczość ciągłą świadomością kruchości życia.
Meursault przyjmuje wyrok śmierci z całkowitą obojętnością. Ta postawa nie wynika z czystej spekulacji filozoficznej. To figura przesiąknięta osobistym doświadczeniem autora, który od wczesnej młodości musiał oswajać się z perspektywą przedwczesnego końca.
Publikacja w cieniu wojny
Manuskrypt trafił do paryskiego wydawnictwa GallimardJedno z najbardziej prestiżowych francuskich wydawnictw literackich, założone w 1911 roku. na początku 1940 roku. Proces wydawniczy przeciągał się z powodu wybuchu II wojny światowej. W czerwcu Niemcy wkroczyli do Paryża. Camus pracował wtedy jako dziennikarz w redakcji Paris-SoirPopularny francuski dziennik wydawany w latach 1923–1944, w którym Camus pracował jako redaktor techniczny., z którą ewakuował się na południe Francji. W 1941 roku wrócił do Algierii, odcięty od europejskiej metropolii.
Książka ukazała się ostatecznie w maju 1942 roku w okupowanej Francji. Camus przebywał wtedy w Oranie i nie mógł uczestniczyć w premierze własnego dzieła. Powieść błyskawicznie zdobyła uznanie. Jean-Paul SartreCzołowy francuski filozof egzystencjalny i pisarz. Jego recenzja walnie przyczyniła się do sukcesu „Obcego”. opublikował entuzjastyczną recenzję, która dotarła do autora z opóźnieniem przez zablokowane Morze Śródziemne. Historia człowieka osądzonego przez opresyjny system idealnie rezonowała z wojennymi nastrojami epoki.
Bunt przeciwko iluzjom
Na początku lat trzydziestych Camus szukał odpowiedzi na pytanie, jak żyć uczciwie w świecie pozbawionym gwarancji sensu. Odrzucił dogmaty religijne. Szybko rozczarował się też marksizmemSystem filozoficzno-ekonomiczny Karola Marksa. Camus krótko należał do partii komunistycznej, ale odrzucił ją jako kolejną utopię.. Absurd w jego ujęciu to zderzenie ludzkiej potrzeby zrozumienia z całkowitym milczeniem wszechświata.
Meursault funkcjonuje wewnątrz tego absurdu. Nie filozofuje, po prostu odmawia kłamstwa. Nie płacze na pogrzebie matki, ponieważ nie odczuwa smutku, którego wymaga od niego społeczeństwo. Ta bezkompromisowa szczerość prowadzi go na szafot.
W przedmowie do amerykańskiego wydania z 1955 roku Camus napisał, że jego bohater „nie gra w grę”. Nazwał go jedynym naprawdę uczciwym człowiekiem w całej powieści. Filozofia absurdu wymagała właśnie kogoś takiego – zwykłego urzędnika, który obnaża mechanizmy społecznej hipokryzji samym swoim istnieniem.
Od Hemingwaya do Kafki
Sądowa część powieści często przywodzi na myśl Proces Franza Kafki. Camus znał jego twórczość i analizował ją w swoich esejach, choć wyraźnie dystansował się od kafkowskiej metafizyki. Znacznie silniejszy wpływ wywarł na niego Ernest Hemingway.
Styl pierwszej części książki opiera się na teorii góry lodowejTechnika pisarska Hemingwaya polegająca na oszczędnym podawaniu faktów; emocje i głębszy sens pozostają ukryte pod powierzchnią tekstu.. Zdania są krótkie, pozbawione autorskiego komentarza, a emocje ukryte głęboko pod warstwą suchych faktów. Camus czytał amerykańskiego prozaika w tłumaczeniach i otwarcie przyznawał się do czerpania z jego warsztatu.
Wielkie znaczenie ma również śródziemnomorska tożsamość kulturowa. Autor programowo przeciwstawiał ją chłodnemu, europejskiemu racjonalizmowiKierunek filozoficzny przyznający rozumowi główną rolę w procesie poznania. Camus uważał go za niewystarczający do pojęcia ludzkiej egzystencji.. Obcy nie przypomina tradycyjnych powieści paryskich salonów. Został napisany pod innym słońcem i to fizyczne ciepło promieniuje z każdego akapitu.