Motyw natury i słońca w „Obcym”
W powieści Alberta Camusa przyroda i słońce przestają być jedynie tłem wydarzeń, stając się aktywną siłą determinującą losy głównego bohatera. Artykuł analizuje fizyczny wpływ algierskiego upału na zachowanie Meursaulta, od pogrzebu matki aż po morderstwo na plaży. Omówiona zostaje również rola natury jako zmysłowego wyrazu filozofii absurdu, w której wszechświat pozostaje całkowicie obojętny wobec ludzkiego życia.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W powieści Camusa przyroda nie stanowi dekoracji. Słońce, upał, oślepiające światło i duszne powietrze Algieru wywierają na Meursaulta wpływ czysto fizyczny, który bezpośrednio steruje jego myślami. Bohater całkowicie poddaje się kaprysom pogody, traktując je z równą obojętnością co śmierć matki czy przypadkowy romans z Marią Cardoną.
Natura staje się tu zewnętrznym wyrazem absurduW filozofii Camusa to konflikt między ludzką potrzebą sensu a całkowicie obojętnym, pozbawionym znaczenia wszechświatem.. Jest beznamiętna, milcząca, a jednocześnie zdolna popchnąć człowieka do ostateczności. Meursault filtruje całą swoją egzystencję przez pryzmat doznań zmysłowych. Ciepło skóry, zapach morza i blask wody są dla niego znacznie bardziej realne niż jakiekolwiek normy społeczne czy moralne zobowiązania.
Jak motyw się przejawia?
Pogrzeb matki w algierskim żarze
Pierwsza scena osadza akcję w samym środku morderczego upału. Kondukt żałobnyUroczysty pochód towarzyszący zmarłemu w drodze na cmentarz. powoli posuwa się po rozgrzanej drodze, pot zalewa twarz bohatera, a parująca ziemia utrudnia oddychanie. Meursault skupia się na tych fizycznych niedogodnościach tak mocno, że rytuały i kondolencje stają się dla niego zupełnie nieistotne.
Nie płacze, ponieważ jest całkowicie przytłoczony temperaturą. Sędziowie podczas późniejszego procesu zinterpretują ten brak łez jako dowód bezduszności. Natura pochłania tu uwagę mężczyzny do tego stopnia, że nie zostawia przestrzeni na społecznie oczekiwane emocje.
Albert Camus urodził się i wychował w Algierii, będącej wówczas francuską kolonią. Należał do społeczności tzw. pieds-noirsOkreślenie Francuzów i innych Europejczyków urodzonych w Algierii w okresie francuskiego panowania kolonialnego.. Surowy, zmysłowy krajobraz Afryki Północnej, z jej bezlitosnym słońcem i bliskością morza, ukształtował jego wrażliwość i stał się stałym elementem jego twórczości.
Morderstwo na plaży
Kulminacyjna scena rozgrywa się w południe, w nieludzkim skwarze. Zmęczony i oślepiony blaskiem Meursault idzie samotnie brzegiem morza. Spotyka Araba, który wcześniej wdał się w konflikt z Raymondem Sintèsem. Słońce odbija się od ostrza noża przeciwnika, a żar bije od piasku i kamieni, tworząc iluzję pulsującego świata.
Słońce padało na mój czerep i czułem jak mój cały mózg pulsuje pod moją skórą.
Bohater pociąga za spust. Przed sądem nie potrafi logicznie wytłumaczyć swojego czynu, rzucając jedynie krótkie: „z powodu słońca”. Wywołuje to konsternację na sali rozpraw, ale dla niego jest to jedyna dostępna prawda. Ciało zareagowało na drastyczny bodziec, zanim rozum zdążył ocenić sytuację.
Więzienna izolacja
Po aresztowaniu mężczyzna traci dostęp do otwartej przestrzeni. To właśnie ta utrata czyni pobyt w celi naprawdę dotkliwym. Nie przeraża go izolacja od ludzi ani perspektywa wyroku, lecz niemożność poczucia ciepła na twarzy i kąpieli w morzu. Przez kratę widzi zaledwie skrawek nieba, co przez długi czas musi mu wystarczyć.
Odcięty od bodźców, zaczyna intensywniej żyć wspomnieniami. Obrazy plaży, morskiego powietrza i blasku wody zyskują wymiar głębokiej tęsknoty. Przyroda stanowiła dla niego jedyny substytut więzi, a jej nagły brak ujawnia pustkę.
Funkcja motywu
Słońce i krajobraz pełnią w tej powieści parabolicznejUtwór, w którym przedstawione postacie i zdarzenia nie są ważne same w sobie, lecz służą przekazaniu głębszych, uniwersalnych prawd o ludzkim losie. funkcję narzędzia obnażającego bezsens ludzkiego istnienia. Camus przenosi abstrakcyjną tezę filozoficzną na poziom czystej fizjologii. Czytelnik rozumie wyobcowanie bohatera nie poprzez zawiłą analizę jego psychiki, lecz przez brutalny opis potu, bólu oczu i pragnienia.
Natura pozostaje tu równie obojętna jak wszechświat w egzystencjalizmieNurt filozoficzny zakładający, że człowiek rodzi się bez z góry określonej istoty czy celu, i sam musi nadawać sens swojemu życiu poprzez wolne wybory.. Żywioły nie mają intencji, nie karzą ani nie nagradzają. Społeczeństwo gorączkowo poszukuje logicznych intencji i złej woli, nie potrafiąc zaakceptować faktu, że człowiek może przekroczyć ostateczne granice wyłącznie pod wpływem fizycznego dyskomfortu.
Kompozycja klamrowaZabieg literacki polegający na powtórzeniu tego samego motywu, sceny lub obrazu na początku i na końcu utworu. spina losy postaci poprzez jej relację z otoczeniem. Odejście słońca, nocny chłód i widok rozgwieżdżonego nieba w finale przynoszą ostateczne ukojenie. Ciemność staje się przestrzenią, w której skazaniec może wreszcie porzucić bunt i w pełni zaakceptować nadchodzącą śmierć.