Katalog bohaterów
Katalog bohaterów epopei Adama Mickiewicza dzieli się na dwa główne obozy: ród Sopliców oraz stronnictwo Horeszków. Postacie reprezentują pełen przekrój polskiego społeczeństwa szlacheckiego przełomu XVIII i XIX wieku. Ich osobiste konflikty i romanse splatają się z wielką historią, prowadząc ostatecznie do narodowej zgody.
Autor: Marta Rogalska
Czas czytania: 6 min
Ród Sopliców i ich stronnicy
Jacek Soplica (Ksiądz Robak)
Wbrew tytułowi to on jest faktycznym głównym bohaterem utworu. Brat Sędziego i ojciec Tadeusza. W młodości słynął jako hulaka i porywczy zawadiaka. Zakochał się z wzajemnością w Ewie, córce Stolnika Horeszki, jednak magnat odmówił mu jej ręki. W przypływie gniewu Jacek zastrzelił Stolnika podczas ataku Moskali na zamek.
Ten jeden strzał przekreślił jego życie. Uznany przez rodaków za zdrajcę i stronnika Rosjan, musiał uciekać z kraju. Postanowił odpokutować winy poprzez anonimową służbę ojczyźnie. Walczył w legionach, a następnie wrócił na Litwę w mnisim habicie jako Ksiądz Robak. Działał jako emisariuszTajny wysłannik polityczny, zbierający informacje i przygotowujący grunt pod zbrojne powstanie., przygotowując szlachtę do zbrojnego wystąpienia u boku wojsk napoleońskich.
Jacek Soplica to nowatorski typ bohatera romantycznego. W przeciwieństwie do wcześniejszych postaci z literatury tej epoki (skupionych na własnym cierpieniu i nieszczęśliwej miłości), Jacek przechodzi przemianę w pokornego, bezimiennego działacza, który stawia dobro narodu ponad własne ambicje.
Tadeusz Soplica
Tytułowy bohater poematu. Syn Jacka z jego krótkiego, nieudanego małżeństwa. Wcześnie osierocony przez matkę, wychowywał się pod okiem stryja (Sędziego). Poznajemy go jako dwudziestoletniego młodzieńca, który właśnie wraca do rodzinnego dworku po ukończeniu szkół w Wilnie. Zgodnie z planem ojca ma poślubić Zosię, co ostatecznie połączy zwaśnione rody.
Sędzia Soplica
Głowa rodu, młodszy brat Jacka. Wzorowy gospodarz i gorący patriota. Jego dworek w Soplicowie to prawdziwa ostoja polskości, słynąca z gościnności. Sędzia rygorystycznie przestrzega dawnych obyczajów, hierarchii i zasad grzeczności. Choć ma wrogów (Gerwazy, Hrabia, szlachta z Dobrzynia), ostatecznie potrafi zjednać sobie powszechną sympatię.
Woźny Protazy Brzechalski
Wierny sługa Sopliców. Sympatyczny starzec, który ponad wszystko ceni prawo i tradycję. Jest ogromnym formalistą, niezwykle dumnym ze swojego urzędu woźnego sądowegoNiższy urzędnik doręczający pozwy, ogłaszający wyroki i egzekwujący decyzje sądu.. Kiedy Gerwazy zmusza go do wydania aktu własności zamku na rzecz Hrabiego, Protazy odważnie oświadcza, że dokument wymuszony siłą nie ma mocy prawnej.
Podkomorzy
Przyjaciel Sędziego, który przybywa do Soplicowa, aby rozsądzić spór o zamek. Reprezentuje nieliczną w utworze magnaterięNajwyższa, najbogatsza warstwa szlachty, posiadająca ogromne majątki i realne wpływy polityczne.. Z racji wieku i urzędu zawsze zajmuje najważniejsze, zaszczytne miejsce przy stole. Narrator nazywa go „ostatnim, co tak poloneza wodzi”.
Wojski Hreczecha
Przyjaciel domu, który pod nieobecność Sędziego pełni obowiązki gospodarza. Człowiek o wielu talentach: wybitny znawca historii, zapalony gawędziarz, marszałek dworu i kuchmistrz. Przede wszystkim jednak to niezrównany wódz polowań i mistrz gry na rogu. Wykazuje się ogromnym sprytem podczas bitwy z Moskalami, co pomaga Polakom odnieść zwycięstwo.
Rejent Bolesta i Asesor
Dwaj goście Sędziego, których łączy nieustanna, komiczna rywalizacja. RejentUrzędnik sądowy sporządzający akty prawne, odpowiednik dzisiejszego notariusza. to miłośnik polowań, właściciel charta Kusego i strzelby Sagalasówki. Ostatecznie pada ofiarą miłosnych łowów Telimeny. Z kolei AsesorUrzędnik doradczy lub pomocniczy w dawnej administracji państwowej. to carski urzędnik nadzorujący policję, właściciel charta Sokoła. Początkowo wzdycha do Telimeny, ale ostatecznie poślubia córkę Wojskiego – Teklę Hreczeszankę.
Jankiel
Właściciel pobliskich karczm. To w pełni zasymilowany Żyd, który zachowuje odrębność religijną, ale jest gorącym polskim patriotą. Ściśle współpracuje z Księdzem Robakiem i aktywnie działa na rzecz przygotowania powstania. Sprzeciwia się zbrojnemu atakowi na Soplicowo. W finale poematu daje słynny koncert na cymbałach, w którym muzyką opowiada najważniejsze wydarzenia z najnowszej historii Polski.
Szlachta zaściankowa
Maciek nad Maćkami
Senior rodu Dobrzyńskich, nazywany przez bliskich Zabokiem, Królikiem lub Kurkiem na kościele. Reprezentuje szlachtę zaściankowąBiedna szlachta pracująca na roli własnymi rękami, ale zachowująca herby, tradycje i przywileje stanowe.. Odzywa się rzadko, ale jego słowa są pełne mądrości. Sędzia traktuje go z ogromnym szacunkiem. Maciek ma trzeźwe spojrzenie na politykę – potępia pomysł zajazdu na Soplicowo i głośno przestrzega przed bezkrytyczną wiarą w pomoc Napoleona.
Ród Horeszków i ich stronnicy
Stolnik Horeszko
Nieżyjący już magnat, przeciwnik konfederacji targowickiejSpisek części magnaterii z 1792 roku, zawiązany w porozumieniu z Rosją przeciwko Konstytucji 3 maja.. Dziadek Zosi. Zginął z rąk Jacka Soplicy, któremu wcześniej podał czarną polewkęTradycyjna zupa z krwi, podawana zalotnikowi na znak kategorycznej odmowy ręki panny.. Tuż przed śmiercią zrozumiał swój błąd i znakiem krzyża przebaczył zabójcy.
Hrabia
Ostatni potomek Horeszków po kądzieliPokrewieństwo ze strony matki (w linii żeńskiej).. Toczy z Sędzią spór o zamek. To postać przerysowana, parodia romantyka – kieruje się impulsami, wyobraźnią i zagraniczną modą. Łatwo zmienia obiekty westchnień (Zosia, Telimena, Podkomorzanka). Podburzony przez Gerwazego organizuje zbrojny zajazdZbrojne egzekwowanie wyroku sądowego przez szlachtę, często przeradzające się w samowolną napaść. na Soplicowo. Z czasem jednak dojrzewa i w finale pojawia się jako zasłużony pułkownik wojsk polskich.
Zosia
Córka Ewy Horeszkówny i Wojewody. Jej rodzice zmarli na zesłaniu na Syberii. Wychowuje się w dworku Sopliców pod opieką Telimeny, a jej edukację potajemnie opłaca Jacek Soplica. Zosia to postać bierna i delikatna, żyjąca w bliskości z naturą. Zgodnie z wolą Jacka wychodzi za mąż za Tadeusza.
Telimena
Opiekunka Zosi, daleka krewna Sopliców i przyjaciółka Horeszków. Trzydziestoletnia kokietka, która młodość spędziła w Petersburgu. Ślepo podąża za zagraniczną modą, co w wiejskich realiach często daje komiczny efekt. Równocześnie uwodzi Tadeusza, Hrabiego i Asesora, by ostatecznie wyjść za Rejenta. Mimo wyrachowania potrafi okazać serce – ratuje Tadeusza przed samobójstwem i ostatecznie błogosławi jego związek z Zosią.
Gerwazy Rębajło
Stary Klucznik, fanatycznie wierny sługa Horeszków. Nie rozstaje się ze swoim wielkim mieczem, zwanym Scyzorykiem. Poprzysiągł zemstę na rodzie Sopliców za śmierć swojego pana. To on podburza Hrabiego i szlachtę zaściankową do ataku na dworek. W finale utworu przechodzi jednak przemianę – wybacza umierającemu Jackowi, godzi się z Protazym i przekazuje Zosi ocalone skarby Horeszków.