Kto kogo okłamuje i jakie są tego skutki w „Skąpcu” Moliera?
Kłamstwo w komedii Moliera stanowi główne narzędzie walki bohaterów o własne szczęście i niezależność. Dzieci Harpagona ukrywają swoje uczucia z obawy przed ojcowskim gniewem, podczas gdy on sam prowadzi podwójne życie jako bezwzględny lichwiarz. Sieć intryg i wzajemnych oszustw obnaża destrukcyjny wpływ skąpstwa na relacje rodzinne oraz psychikę tytułowego bohatera.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Dzieci kontra ojciec
Rodzeństwo musi uciekać się do oszustw, by chronić swoje uczucia. Eliza w tajemnicy zaręcza się z Walerym, który w przebraniu zarządcy wkradł się w łaski jej ojca. Kleant ukrywa miłość do ubogiej Marianny. Brak szczerości wynika z paraliżującego strachu. Harpagon traktuje małżeństwa dzieci jak transakcje handlowe i planuje wydać je za mąż bez posaguMajątek wnoszony mężowi przez żonę przy zawieraniu małżeństwa.. Zatajenie prawdy przez Kleanta doprowadza do absurdu – ojciec i syn stają się rywalami o rękę tej samej kobiety.
Podwójne życie Harpagona
Tytułowy bohater wymaga od domowników absolutnego posłuszeństwa i transparentności, sam jednak prowadzi podwójne życie. W tajemnicy przed wszystkimi trudni się lichwąUdzielanie pożyczek na bardzo wysoki, nieuczciwy procent, często prowadzące do ruiny dłużnika.. Kiedy prawda wychodzi na jaw za sprawą pośrednika, mistrza Szymona, dochodzi do ostrej konfrontacji. Kleant dowiaduje się, że anonimowym zdziercą żądającym drakońskich odsetek jest jego własny ojciec. Harpagon z kolei odkrywa, że to jego syn próbuje zaciągnąć dług na poczet przyszłego spadku.
Molier w „Skąpcu” mistrzowsko wykorzystuje mechanizm komedii charakterów. Wady bohaterów, takie jak chciwość czy skłonność do kłamstwa, są celowo wyolbrzymione. Autor nie robił tego tylko dla śmiechu – jego celem było obnażenie hipokryzji siedemnastowiecznego mieszczaństwa, dla którego pieniądz stawał się ważniejszy niż więzy krwi.
Frozyna i sztuka manipulacji
Mistrzynią świadomej manipulacji jest Frozyna. Ta sprytna swatkaKobieta zawodowo zajmująca się kojarzeniem małżeństw i pośredniczeniem między rodzinami. kłamie z premedytacją, by wyciągnąć od skąpca pieniądze za swoje usługi. Bez mrugnięcia okiem wmawia sześćdziesięcioletniemu Harpagonowi, że młodziutka Marianna czuje wstręt do rówieśników i podkochuje się wyłącznie w starcach w okularach. Łasy na komplementy bohater daje się ponieść fantazji i całkowicie wierzy w te absurdalne pochlebstwa. Intrygi Frozyny początkowo mocno komplikują sytuację zakochanych i napędzają komizm całej sztuki.
Największe oszustwo – okłamywanie samego siebie
Najbardziej destrukcyjne okazuje się kłamstwo, którym Harpagon karmi samego siebie. Bohater wierzy, że zakopana w ogrodzie szkatułka ze złotem gwarantuje mu bezpieczeństwo i szczęście. W rzeczywistości majątek staje się jego przekleństwem. Skąpstwo doprowadza go na skraj obłędu. Starzec żyje w ciągłej paranoiZaburzenie psychiczne charakteryzujące się urojeniami, w tym przypadku panicznym i bezpodstawnym lękiem przed okradzeniem., podejrzewając o kradzież służbę, własne dzieci, a w kulminacyjnym momencie – nawet samego siebie.
Skutki kłamstw
Fałsz w komedii Moliera niszczy wszelkie więzi. Dom Harpagona to miejsce pozbawione zaufania. Ojciec widzi w dzieciach wrogów czyhających na jego majątek, a dzieci traktują ojca jak przeszkodę na drodze do szczęścia. O ile młodzi ostatecznie odzyskują wolność dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności (odnalezienie ojca, Tomasza d'Alburci), o tyle Harpagon zostaje sam. Zwycięstwo skąpca jest pozorne. Odzyskuje swoją ukochaną szkatułkę, ale bezpowrotnie traci resztki człowieczeństwa i szansę na normalne relacje z bliskimi.