Geneza „Skąpca”
Komedia Moliera zadebiutowała na paryskiej scenie w 1668 roku, a w główną rolę wcielił się sam autor. Bezpośrednią inspiracją do napisania utworu była starożytna sztuka Plauta opowiadająca o chorobliwie skąpym starcu. Francuski dramaturg twórczo przetworzył antyczny motyw, dostosowując go do realiów swojej epoki i wzbogacając o własny styl.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Trudne początki na paryskiej scenie
Sztuka po raz pierwszy ujrzała światło dzienne w 1668 roku na deskach paryskiego Palais Royal. Trupa teatralna Moliera działała wówczas pod patronatem Ludwika XIVKról Francji zwany Królem Słońce, wielki mecenas sztuki i teatru w epoce baroku.. Mimo królewskiego wsparcia artyści regularnie mierzyli się z krytyką opinii publicznej, którą oburzał zbyt śmiały repertuar. Z zachowanych relacji wynika, że podczas premiery w rolę tytułowego skąpca wcielił się sam autor.
Początkowo sztuka nie odniosła spektakularnego sukcesu. Część ówczesnych krytyków zarzucała bohaterom brak głębi, a samej intrydze niedostatek komizmu. Wynikało to po części z faktu, że Molier napisał swoją komedię prozą, co w tamtym czasie uchodziło za formę mniej szlachetną od wiersza.
Antyczne korzenie intrygi
Głównym źródłem inspiracji dla francuskiego komediopisarza była „Aulularia”. To łacińska komedia autorstwa rzymskiego dramaturga PlautaJeden z najstarszych i najsłynniejszych rzymskich komediopisarzy, żyjący na przełomie III i II w. p.n.e.. Opowiada ona historię starego Eukliona, który przypadkowo znajduje szkatułkę ze złotem. Od tego momentu starzec wpada w obsesję. Zajadle broni swojego skarbu, podejrzewając wszystkich dookoła o kradzież.
W XVII wieku nie istniało pojęcie praw autorskich w dzisiejszym rozumieniu. Czerpanie z cudzych tekstów, a nawet bezpośrednie kopiowanie całych wątków czy scen z dzieł antycznych, było powszechną praktyką. Nie przynosiło to artyście żadnej ujmy, a wręcz świadczyło o jego erudycji i znajomości klasyki.
Euklion planuje wydać swoją córkę, Faedrię, za bogatego sąsiada Megadorusa. Nie wie jednak, że dziewczyna spodziewa się dziecka, a ojcem jest młody Likonides. Sama Faedria ani razu nie pojawia się na scenie. Przełomowym momentem antycznego utworu jest scena, w której do uszu Eukliona dobiegają przeraźliwe krzyki rodzącej córki. Megadorus ostatecznie okazuje się postacią pozytywną. Kiedy odkrywa prawdę, porzuca plany małżeńskie i ustępuje miejsca młodszemu rywalowi.
Niedokończone dzieło i rola służących
W rzymskim oryginale pojawia się również charakterystyczny motyw sprytnego sługiPopularny w komedii zabieg fabularny, w którym przebiegły służący kieruje intrygą i przechytrza swojego pana.. To właśnie sługa Likonidesa wykrada Euklionowi ukochany skarb. Z kolei inna służąca opiekuje się ciężarną Faedrią, służąc jej mądrymi radami.
Tekst „Aulularii” urywa się w momencie kradzieży złota. Oryginalne zakończenie sztuki Plauta nie przetrwało do naszych czasów. Mimo to niedokończony tekst przez wieki inspirował twórców, zwłaszcza w okresach powrotu do wzorców klasycznych. Molier podjął się ambitnego zadania domknięcia tej historii.
Podobieństwa między „Skąpcem” a rzymskim pierwowzorem są bardzo wyraźne. Francuski mistrz komedii nie ograniczył się jednak do prostego kopiowania. Przeniósł antyczny szkielet fabularny w realia swojej epoki, nasycając go własnym, niepodrabialnym stylem. To właśnie dzięki postaci Harpagona motyw chorobliwego skąpstwa zyskał swoje ostateczne, nieśmiertelne wcielenie w literaturze europejskiej.