Sztuka gotycka - architektura, rzeźba, malarstwo

Geneza i ramy czasowe gotyku

Nazwa stylu zrodziła się z nieporozumienia. Włoski humanistaW renesansie uczony badający kulturę, literaturę i sztukę antyku, stawiający w centrum zainteresowania człowieka., Giorgio Vasari, użył określenia „gotyk”, by opisać sztukę średniowiecza jako barbarzyńską. Wywiódł ją od GotówJedno z największych i najważniejszych plemion germańskich, które odegrało kluczową rolę w upadku Cesarstwa Rzymskiego. - wojowniczego ludu, który najeżdżał Europę w epoce wczesnego średniowiecza. Pejoratywne znaczenie tego słowa odrzucono dopiero w epoce romantyzmu.

Faktyczne narodziny gotyku wiążą się z przebudową opactwa w Saint-Denis pod Paryżem w latach 1140-1144. Nowy styl szybko rozprzestrzenił się na kontynencie, przechodząc przez trzy główne fazy rozwoju.

• 1144-1200
  Wczesny gotyk

  Narodziny stylu we Francji i pierwsze eksperymenty konstrukcyjne.

• XIII-XIV w.
  Gotyk dojrzały

  Rozkwit monumentalnej architektury katedralnej w całej Europie.

• XV w.
  Późny gotyk

  Faza schyłkowa, pełna niezwykłego bogactwa dekoracji (tzw. gotyk płomienisty).

Architektura - w stronę nieba

Budowniczowie kościoła w Saint-Denis zastosowali innowacyjne rozwiązania, które na zawsze zmieniły europejską architekturę. Mury podparto z zewnątrz systemem przyporowym, co pozwoliło na wyprucie ścian i wstawienie w nie ogromnych okien. Architekta nie krępował już system wiązany. Mógł wznosić budowle skierowane wertykalnieZasada kompozycyjna polegająca na silnym akcentowaniu kierunków pionowych, symbolizująca dążenie ku Bogu. - prosto ku niebu.

Gotyk to nie tylko trzynawowe bazyliki z rozetąOkrągłe okno w fasadzie kościoła, często wypełnione witrażem o układzie przypominającym płatki róży. nad głównym portalem. W tym stylu wznoszono ratusze, zamki warowne, sukiennice, hale targowe i kamienice mieszczańskie. Najwspanialsze katedry powstały we Francji - w Paryżu, Amiens, Reims, Laon, Rouen i Beauvais. Do pereł architektury należą także opactwa w Royaumont i Weimarze.

Na ziemiach polskich brakowało kamienia, dlatego budowano głównie z czerwonej cegły. Tak narodził się gotyk ceglany. Nowy styl przynieśli do Polski CystersiKatolicki zakon monastyczny, który odegrał ogromną rolę w rozwoju rolnictwa, rzemiosła i architektury w średniowiecznej Europie., których budownictwo zachowało jeszcze sporo cech romańskich. Z czasem wykształcił się tzw. system krakowski, reprezentowany przez katedrę wawelską i kościół Mariacki w Krakowie. Budowle te zyskiwały kolorystykę dzięki detalom z białego kamienia. Świecką architekturę obronną reprezentują potężne zamki w Malborku, Kwidzynie i Lidzbarku.

Rzeźba gotycka i ołtarze szafiaste

Rzeźba gotycka rozwijała się w ścisłym związku z architekturą. Najpiękniejsze dzieła zdobiły portale, obramowania wrót, a w tympanoniePółkoliste lub trójkątne pole nad drzwiami frontowymi kościoła, wypełnione bogatą płaskorzeźbą. tworzono kunsztowne kompozycje reliefowe. Zdobnictwo czerpało z motywów roślinnych. Monumentalne posągi, przedstawiające zazwyczaj Maryję, świętych, a czasem osoby świeckie, zespajano z bryłą katedry.

Twórcy dążyli do realizmu. Postaci odzyskały naturalne proporcje, swobodne gesty i mimikę. Emanowały spokojem i wdziękiem, przypominając antyczne wzorce.

Osobną dziedziną sztuki stał się gotycki ołtarz. Wykształcił się typ ołtarza szafiastegoTyp ołtarza składający się z centralnej skrzyni i ruchomych skrzydeł, które można zamykać i otwierać. w formie tryptyku. Część środkową otwierano wyłącznie w dni uroczyste.

Malarstwo - od witraży po farby olejne

Wielkie płaszczyzny okien gotyckich katedr wymusiły rozwój witrażownictwa. Kolorowe obrazy ze szkła stały się głównym elementem wystroju wnętrz, a najwspanialsze z nich przetrwały we francuskich świątyniach: Sainte-Chapelle w Paryżu, Chartres i Bourges.

Brak wolnych ścian w kościołach północnej Europy sprawił, że malarstwo w formie freskówTechnika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku, co zapewniała ogromną trwałość dzieła. rozwijało się głównie we Włoszech. Mistrzem tej formy był Toskańczyk Giotto di Bondone (1266-1337), uczeń Cimabuego. Jego postaci zyskały naturalne pozy i ruch. Giotto zastosował światłocieńTechnika malarska polegająca na różnicowaniu natężenia światła, co nadaje malowanym obiektom trójwymiarowość., nadając bryłom trójwymiarowość. Stworzył słynne cykle w kaplicy Scrovegnich (dell'Arena) w Padwie, kościele Santa Croce we Florencji oraz bazylice w Asyżu.

Przez całą epokę kwitło malarstwo książkowe. Twórcy miniaturNiewielki, niezwykle precyzyjny obrazek zdobiący strony średniowiecznych rękopisów. zerwali z płaską stylizacją na rzecz przestrzeni i realizmu. Ukazywali sceny z życia codziennego: polowania i uczty, dbając o najdrobniejsze szczegóły. Głównym ośrodkiem tej sztuki było Dijon.

Przełomem okazał się niezależny obraz tablicowy, malowany farbami temperowymi na desce. Dominowała tematyka religijna, ale z czasem do głosu doszły motywy świeckie. Złote tło powoli ustępowało miejsca konkretnej przestrzeni - wnętrzom lub pejzażom.

Prawdziwą rewolucję przyniosło malarstwo olejne, rozwijane przez mistrzów flamandzkich. Jan van Eyck (1390-1441) udoskonalił tę technikę, tworząc niezwykle realistyczne portrety oraz słynny poliptyk Baranek mistyczny. Obok niego tworzyli Melchior Broederlam, Robert Campin, Hubert van Eyck i Hugo van der Goes.

Drugim potężnym ośrodkiem były Niderlandy. Hans Memling (1440-1494) namalował Sąd Ostateczny, którego oryginał znajduje się dziś w Muzeum Narodowym w Gdańsku. Hieronim Bosch (1450-1516) w swoim Ogrodzie rozkoszy ziemskich uczynił groteskęKategoria estetyczna łącząca elementy sprzeczne, np. komizm z tragizmem, piękno z brzydotą, tworząca absurdalny, zdeformowany świat. głównym narzędziem wyrazu. Zbudował dziwny, wynaturzony świat pełen hybryd ludzi, zwierząt i roślin. Z kolei Pieter Bruegel Starszy (1528-1569), autor Walki postu z karnawałem i Upadku Ikara, nadawał pospolitym scenom z życia głęboki, wstrząsający sens.

Na wschodzie Europy osobną drogą podążało malarstwo ikonograficzne. Jego niedoścignionym mistrzem był Andriej Rublow (ok. 1360-1430), twórca słynnej ikony Trójca Święta.