Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią - wiadomości wstępne
Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią to najdłuższy polski wiersz średniowieczny i wybitny przykład literatury moralizatorskiej. Utwór ukazuje bezradność człowieka wobec końca życia, łącząc grozę z ostrą satyrą na ówczesne stany społeczne, zwłaszcza duchowieństwo. Tekst stanowi swobodną, artystycznie dopracowaną przeróbkę czternastowiecznego motywu łacińskiego.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Tajemnice płockiego rękopisu
Tekst utworu przetrwał dzięki kopii sporządzonej między 1463 a 1465 rokiem. Zapisano go w obszernym kodeksie należącym do Biblioteki Seminaryjnej w Płocku. W tej samej księdze znajdowała się również Skarga umierającego. Autor polskiej wersji pozostaje anonimowyPowszechna cecha literatury średniowiecza, wynikająca z przekonania, że dzieło tworzy się na chwałę Boga, a nie dla własnej sławy..
Wiemy jednak, że twórca oparł się na czternastowiecznym łacińskim pierwowzorze prozą - Dialogus magistri Polycarpi cum morte. Polski autor nie przetłumaczył tekstu dosłownie. Stworzył swobodną, wierszowaną przeróbkę, która pod względem kunsztu artystycznego i plastyczności języka znacznie przewyższa oryginał.
Rękopis płocki zaginął podczas II wojny światowej. Przez lata badacze dysponowali jedynie niepełnymi odpisami tekstu. Dopiero w 1995 roku w bibliotece uniwersyteckiej w niemieckim Erlangen prof. Wiesław Wydra odnalazł pełne, drukowane wydanie utworu z 1527 roku.
Wobec śmierci wszyscy są równi
Utwór ma wyraźny charakter moralistyczno-dydaktyczny. Główną osią fabuły jest idea powszechności śmierci. Kostucha traktuje wszystkich tak samo, niezależnie od zgromadzonego majątku, pochodzenia czy pozycji społecznej. W obliczu końca ludzka potęga traci jakiekolwiek znaczenie.
Średniowieczne przekonanie, że śmierć zrównuje wszystkie stany społeczne - od papieża i cesarza po najbiedniejszego chłopa.
Wiersz pełni również funkcję ostrej satyry społecznej. Autor bezlitośnie wytyka grzechy ówczesnego społeczeństwa. Główne ostrze krytyki wymierza w duchowieństwo, piętnując chciwość, obłudę i łamanie ślubów czystości przez mnichów oraz kapłanów.
Związki ze sztuką epoki
Rozmowa... mocno czerpie ze średniowiecznej wyobraźni i ikonografii. Sposób przedstawienia rozkładającego się ciała oraz zachowanie samej Śmierci bezpośrednio nawiązują do popularnego wówczas motywu danse macabreTaniec śmierci - alegoryczny motyw w sztuce średniowiecza, przedstawiający upersonifikowaną śmierć prowadzącą do grobu przedstawicieli wszystkich stanów..
Czytaj więcej o motywie śmierci w średniowieczu: Wizerunki śmierci - dance macabre (taniec śmierci) i inne