Motyw śmierci w Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią
Motyw śmierci w „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” stanowi najpełniejszą realizację średniowiecznej fascynacji przemijaniem. Upersonifikowana kostucha łączy w sobie makabryczny realizm rozkładającego się ciała z elementami groteski i komizmu. Utwór wykorzystuje wizerunek niepokonanej siły do stworzenia ostrej satyry stanowej, obnażającej grzechy ówczesnego społeczeństwa.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Makabryczna i komiczna - jak wygląda Śmierć?
Średniowieczny twórca odrzuca subtelności. Śmierć to personifikacjaNadanie przedmiotom, pojęciom lub zjawiskom cech ludzkich. w postaci rozkładającego się, kobiecego trupa. Jej wygląd budzi grozę i obrzydzenie. Jest pożółkła, pomarszczona, chuda i bezzębna. W ręku dzierży nieodłączną kosę, gotową do cięcia.
Autor przełamuje jednak czysty horror elementami groteski. Zgniły nos Śmierci odpada w trakcie rozmowy. Ten makabryczny komizm miał oswajać odbiorców z nieuchronnym końcem. Kostucha ma też specyficzny charakter. Łatwo wpada w gniew. Irytują ją niemądre pytania przerażonego Polikarpa, za które grozi mu natychmiastowym ścięciem głowy. Samo uśmiercanie traktuje nie tylko jako obowiązek, ale wręcz jako doskonałą zabawę.
W polskiej literaturze średniowiecznej Śmierć przybiera postać kobiety, co wynika bezpośrednio z gramatyki - rzeczownik „śmierć” jest rodzaju żeńskiego. Dopiero w późniejszych epokach utrwalił się wizerunek bezpłciowego, nagiego szkieletu.
Taniec śmierci i satyra na społeczeństwo
Wypytywana przez mistrza kostucha chwali się swoimi ofiarami. Wymienia postacie znane z Biblii oraz przedstawicieli wszystkich ówczesnych warstw społecznych. W ten sposób utwór realizuje popularny w epoce motyw danse macabreTaniec śmierci; motyw w sztuce ukazujący korowód ludzi wszystkich stanów prowadzonych przez kościotrupa.. Wobec kosy wszyscy są równi, niezależnie od wieku, majątku czy władzy.
Wyliczanie kolejnych ofiar płynnie zmienia tekst w satyrę stanowąUtwór wytykający wady i grzechy poszczególnych grup społecznych (stanów).. Śmierć nie tylko zabiera ludzi z tego świata, ale też bezlitośnie punktuje ich ziemskie przewinienia. W korowodzie prowadzonym przez kostuchę idą obok siebie:
Papieże, proboszczowie i mnisi. Śmierć szczególnie zawzięcie ściga zakonników, którzy zamiast modlitwie, oddają się ziemskim zachciankom.
Nawet największa wiedza medyczna nie chroni przed ciosem kosy, a medycy dzielą los swoich pacjentów.
Żebracy i najubożsi, co udowadnia, że kostucha nie kieruje się statusem majątkowym przy wyborze ofiar.
Narzędzie boskiej sprawiedliwości
Mimo swojego okrucieństwa, Śmierć nie działa na własną rękę. Jest wykonawczynią woli Boga i narzędziem ostatecznej sprawiedliwości. To ona oddziela ziarno od plew. Za jej sprawą zatwardziali grzesznicy trafiają prosto do piekła, natomiast ludzie prawi zyskują wieczne zbawienie w niebie.
Przesłanie utworu ma jasny wymiar moralizatorski. Kostuchy powinni bać się wyłącznie ludzie źli. Dla sprawiedliwych stanowi ona jedynie bramę do lepszego życia, wpisując się w średniowieczną koncepcję pogardy dla świata doczesnego.