Antyk - nazwa, podział epoki
Pojęcia antyku i starożytności często stosuje się zamiennie, choć w literaturoznawstwie oznaczają dwa różne zakresy kulturowe. Starożytność obejmuje dorobek wszystkich wczesnych cywilizacji, podczas gdy antyk zawęża się do basenu Morza Śródziemnego. Literacka historia tej epoki dzieli się na pięć głównych okresów, od czasów archaicznych po wczesne chrześcijaństwo.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Antyk a starożytność – różnice w nazewnictwie
Słowo „antyk” wywodzi się od łacińskiego przymiotnika antiquusŁacińskie słowo oznaczające coś dawnego, starego, należącego do przeszłości.. Współcześnie określamy tak przedmioty zabytkowe, ale w kontekście historycznoliterackim nazwa ta ma bardzo precyzyjne znaczenie.
Starożytność to pojęcie szerokie. Obejmuje cały dorobek ludzkości od powstania pierwszych cywilizacji (Mezopotamia, Egipt) aż do V wieku n.e. Zalicza się do niej kultury europejskie oraz cywilizacje Bliskiego i Dalekiego Wschodu.
Antyk stanowi jedynie część starożytności. Ogranicza się do kultur basenu Morza Śródziemnego. W jego skład wchodzi dorobek starożytnej Grecji, Rzymu oraz kultura ukształtowana przez judaizm i wczesne chrześcijaństwo. To właśnie z tych trzech źródeł wyrasta cała późniejsza literatura europejska.
Podział chronologiczny literatury antycznej
Rozwój literatury grecko-rzymskiej dzieli się na pięć głównych etapów. Każdy z nich charakteryzuje się dominacją innych gatunków i prądów filozoficznych.
- IX–VI w. p.n.e.Okres archaiczny
Czas świetności epikiJeden z trzech rodzajów literackich, ukształtowany w starożytności, oparty na narracji. i liryki. W VIII w. p.n.e. tworzy Homer (autor „Iliady” i „Odysei”), a w wiekach VII–VI p.n.e. rozkwita poezja Safony, Anakreonta oraz bajki Ezopa.
- V–IV w. p.n.e.Okres klasyczny
Złoty wiek Aten. Przeważa twórczość dramatyczna – powstają wielkie tragedie Sofoklesa, Eurypidesa i Ajschylosa. Rozwija się proza naukowa, sztuka wymowy oraz historiografiaDziejopisarstwo, opisywanie wydarzeń historycznych, zapoczątkowane m.in. przez Herodota.. W IV w. p.n.e. dominują systemy filozoficzne Platona i Arystotelesa.
- III–I w. p.n.e.Okres hellenistyczny
Literatura staje się elitarna, nasycona erudycją, a w prozie króluje retoryka. Równolegle rodzi się literatura popularna dla masowego odbiorcy. W III w. p.n.e. powstają sielanki Teokryta, a wiek później popularność zdobywają krótkie epigramaty.
- I w. p.n.e. – II w. n.e.Okres rzymski
Czas naśladownictwa wzorców greckich, ale też wielkich osiągnięć Rzymian. Od ok. 30 r. p.n.e. trwa złoty wiek poezji rzymskiej z dziełami Wergiliusza, Horacego i Owidiusza. W I w. n.e. tworzą Seneka i Petroniusz. Zaczyna kształtować się wczesnochrześcijańska literatura moralizatorska.
- II–V w. n.e.Okres chrześcijański
Stopniowy zmierzch literatury pogańskiej. Rozwija się filozofia oparta na fundamentach chrześcijańskich oraz literatura rozrywkowa, w tym obszerne romanse antyczne.
Za symboliczną datę zamykającą epokę antyku uznaje się rok 476 n.e. Wtedy to wódz Odoaker zdetronizował Romulusa Augustulusa, co doprowadziło do upadku cesarstwa zachodniorzymskiego. Wydarzenie to wyznacza w Europie początek średniowiecza.