Król Edyp

Geneza i inspiracje mitologiczne

Sofokles oparł fabułę na micie tebańskimMit tebański Cykl starożytnych opowieści o założeniu Teb i tragicznych losach dynastii założonej przez Kadmosa.. Głównym motywem jest klątwa ciążąca na rodzie Labdakidów. Autor nie wymyślił tej historii od zera. Grecka publiczność doskonale znała losy Edypa jeszcze przed wejściem do amfiteatru. Dramaturg skupił się na samym procesie dochodzenia do prawdy przez bohatera.

Oprócz historii władcy Teb, Sofokles wykorzystał ten sam krąg mitologiczny w dwóch innych tekstach: Antygonie oraz Edypie w Kolonie.

Klasyczna tragedia przeznaczenia

Dzieło powszechnie funkcjonuje jako tragedia losu. Osią fabuły jest przepowiednia wyroczni delfickiej. Bóg Apollo zapowiedział, że Edyp zabije ojca i poślubi własną matkę. Bohater robi wszystko, aby uniknąć zbrodni. Opuszcza Korynt, który uważa za swój dom, i wyrusza w świat. Paradoksalnie to właśnie ucieczka przed przeznaczeniem wprawia w ruch ciąg zdarzeń prowadzących do spełnienia się wyroczni.

Sofokles buduje napięcie poprzez ironię tragicznąIronia tragiczna Sytuacja, w której bohater nieświadomie dąży do katastrofy, a jego działania przynoszą skutek odwrotny do zamierzonego.. Każdy krok Edypa, mający uratować miasto przed zarazą i oczyścić je ze zmazy, przybliża go do odkrycia własnej hańby. Życie władcy Teb udowadnia brutalną prawdę antycznego świata. Wyroków boskich nie da się oszukać. Im mocniej człowiek szarpie się w sieci przeznaczenia, tym bardziej się w nią zaplątuje.

Bibliografia

• Słownik terminów literackich, pod red. J. Sławińskiego, Wrocław 1998.
• Trzy poetyki klasyczne. Arystoteles. Horacy. Pseudo-Longinos, przeł. Tadeusz Sinko, Wrocław 1951.
• Andrzej Lubach, Edyp, [w:] Mit, człowiek, literatura. Praca zbiorowa, wstęp. S. Stabryła, Warszawa 1992.
• Jan Tomkowski, Literatura powszechna, Świat Książki, Warszawa 1997.