Teatr grecki - geneza, budowa, przedstawienie
Starożytny teatr grecki narodził się z religijnych obrzędów ku czci Dionizosa, ewoluując od chóralnych pieśni do rozbudowanych dramatów. Architektura antycznych amfiteatrów, wykorzystująca naturalne zbocza wzgórz, zapewniała doskonałą akustykę tysiącom widzów. Wystawiane na scenie tragedie i komedie ukształtowały fundamenty europejskiej kultury, wprowadzając zasady, z którymi twórcy dyskutują do dziś.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Od religijnego obrzędu do sztuki
Starożytny dramat grecki wywodzi się bezpośrednio ze świąt organizowanych ku czci Dionizosa - boga urodzaju i winnej latorośli. Podczas uroczystości śpiewano dytyrambyUroczysta, patetyczna pieśń chóralna śpiewana na cześć Dionizosa. i tańczono. Biorący udział w obrzędach wieśniacy przebierali się w skóry zwierzęce, aby upodobnić się do mitycznych towarzyszy boga: sylenów i satyrów. Z tego powodu chóry śpiewające pod przewodnictwem koryfeuszaPrzewodnik chóru w teatrze antycznym, intonujący pieśń i nadający rytm. nazwano chórami koźlimi. Sama nazwa tragedia pochodzi od greckich słów tragos (kozioł) oraz ode (pieśń) - oznacza dosłownie „pieśń kozła”.
Święta dionizyjskie obchodzono w Atenach kilka razy do roku. Tragedia antyczna wyewoluowała z marcowych Dionizji Wielkich (Miejskich). Z czasem pieśni chóralne zaczęły przybierać formę dramatyczną, a tematyka opowieści wykroczyła poza mity o samym Dionizosie, sięgając po inne historie z greckiej mitologii.
Ewolucja greckiego dramatu
Rozwój teatru polegał na stopniowym ograniczaniu roli chóru na rzecz akcji scenicznej i dialogu. Coraz mniej śpiewano, a coraz więcej odgrywano. Zmiany te wprowadzali kolejni wielcy innowatorzy antycznej sceny.
-
VI w. p.n.e.Tespis
Wprowadza pierwszego aktora (tzw. odpowiadacza), który nawiązuje dialog z chórem i zmienia maski, grając różne role.
-
V w. p.n.e.Ajschylos
Dodaje drugiego aktora, co pozwala na budowanie prawdziwych konfliktów scenicznych między postaciami.
-
V w. p.n.e.Sofokles
Wprowadza trzeciego aktora. Na tej liczbie rozwój obsady w klasycznej tragedii greckiej się zatrzymuje.
Publiczność wciąż domagała się tradycyjnych treści dionizyjskich, mimo że na scenie królowały już mity o rodzie Labdakidów (jak w „Królu Edypie” Sofoklesa) czy Atrydów. Twórcy rozwiązali ten problem, łącząc trzy tragedie (trylogię) z jednym dramatem satyrowymPogodny utwór o tematyce mitologicznej, z udziałem chóru satyrów, wystawiany jako rozładowanie napięcia po tragediach.. W ten sposób powstawała tetralogia. Początkowo utwory w trylogii łączyła spójna fabuła (np. „Oresteja” Ajschylosa), później zaczęto wystawiać trzy zupełnie niezależne historie.
👍 Polub nasz profil na Facebooku — powtórki z lektur, motywy literackie i pytania maturalne w jednym miejscu.
Architektura antycznego teatru
Greckie teatry budowano pod gołym niebem, wykorzystując naturalne ukształtowanie terenu. Amfiteatry powstawały na zboczach gór, co gwarantowało doskonałą widoczność i genialną akustykę - szept ze sceny był słyszalny nawet w ostatnich rzędach potężnej widowni.
Wykuta w kamieniu, amfiteatralna widownia podzielona na sektory, ułatwiające przemieszczanie się tysięcy widzów.
Okrągły plac w samym centrum teatru, znajdujący się poniżej sceny. To tam przebywał i tańczył chór.
Drewniany budynek pełniący funkcję garderoby. Jego frontowa ściana z trojgiem drzwi stanowiła tło dla akcji (np. fasadę pałacu).
Podwyższenie znajdujące się bezpośrednio przed skene. Odpowiednik dzisiejszej sceny, na którym występowali aktorzy.
Po bokach orchestry znajdowały się parodosy - szerokie przejścia, którymi chór uroczyście wkraczał na plac gry, a po spektaklu go opuszczał.
Magia przedstawienia: aktorzy i kostiumy
Aktorami w starożytnej Grecji mogli być wyłącznie mężczyźni. Role kobiece odgrywali młodzi chłopcy przed mutacją głosu. Chór, stanowiący zbiorowego bohatera i komentatora wydarzeń, liczył zazwyczaj od dwunastu do piętnastu osób. Tekst dramatu był śpiewany lub rytmicznie recytowany.
Grecki teatr wykorzystywał zaawansowane maszyny sceniczne. Najsłynniejszą z nich była machina (rodzaj żurawia), która pozwalała aktorom grającym bogów „latać” nad sceną. Stąd wzięło się pojęcie deus ex machina (bóg z maszyny) - oznaczające nagłe, sztuczne rozwiązanie akcji przez interwencję siły wyższej.
Aby aktorzy byli widoczni z najdalszych rzędów theatronu, stosowano wyraziste środki wyrazu. Zakładano jaskrawe, długie do ziemi szaty oraz koturnyButy na bardzo grubej podeszwie, które dodawały aktorom wzrostu i powagi.. Najważniejszym elementem stroju była jednak maska. Określała ona wiek, płeć i charakter postaci (maska tragiczna lub komiczna), a dzięki specjalnej budowie otworu ustnego pełniła również funkcję rezonatora wzmacniającego głos aktora. Dopełnieniem wizerunku były peruki, których kolor niósł konkretną informację dla widza: jasne włosy oznaczały postać pozytywną, ciemne - negatywną, rude przypisywano zdrajcom, a siwe starcom.