Księga Wyjścia - streszczenie i opracowanie

Struktura i czas akcji

Tytuł księgi pochodzi od greckiego słowa exodus. Nawiązuje on bezpośrednio do najważniejszego wydarzenia opisanego w tekście – wyjścia Izraelitów z Egiptu. Dzieło to kontynuuje historię patriarchów rozpoczętą w Księdze Rodzaju i obejmuje około 100 lat z dziejów narodu wybranego. Według tradycyjnych szacunków biblijnych wydarzenia te rozgrywają się w latach 1325–1225 p.n.e.

Obszerną treść księgi można podzielić na cztery główne bloki tematyczne:

• Wyjście Izraelitów z niewoli egipskiej (rozdz. 1–15).
• Pielgrzymka ludu na Synaj (rozdz. 16–18).
• Zawarcie przymierza Boga z Izraelitami (rozdz. 19–24).
• Odstępstwo Izraela, budowa przybytku i odnowienie przymierza (rozdz. 25–40).

Narodziny i powołanie Mojżesza

Potomkowie Jakuba osiedlili się w delcie Nilu i z czasem rozrośli w potężny naród. Egipcjanie, przerażeni ich liczebnością, postanowili zniszczyć Izraelitów poprzez niewolniczą pracę. Faraon wydał bezwzględny rozkaz topienia w rzece każdego nowo narodzonego chłopca hebrajskiego. Właśnie w takich okolicznościach na świat przychodzi Mojżesz.

Matka ukryła niemowlę w koszyku i pozostawiła wśród sitowia. Tam znalazła je kąpiąca się królewna egipska. Postanowiła zaadoptować chłopca. Mojżesz wychował się na dworze faraona, ale jako dorosły mężczyzna odkrył swoje prawdziwe pochodzenie. Stanął w obronie rodaka, zabił egipskiego nadzorcę i musiał uciekać z kraju.

Uciekinier dotarł do ziemi MadianitówPółkoczowniczy lud semicki zamieszkujący tereny na wschód od Zatoki Akaba.. Ożenił się z Seforą, córką miejscowego kapłana Jetry, i zajął się wypasaniem owiec. Pewnego dnia Bóg ukazał mu się w krzewie gorejącymSymboliczna forma objawienia się Boga (teofania), w której ogień nie niszczy materii.. Płomienie obejmowały roślinę, ale jej nie spalały. Bóg nakazał Mojżeszowi wrócić do Egiptu i wyprowadzić stamtąd lud izraelski. Objawił mu również swoje imię:

„Jestem, który jestem"

Dziesięć plag i ucieczka z Egiptu

Mojżesz wyruszył w drogę powrotną, zabierając ze sobą brata, Aarona, który miał pełnić rolę jego rzecznika. Mężczyźni stanęli przed faraonem. Zażądali zgody na wyjście Izraelitów na pustynię, by mogli złożyć ofiarę swojemu Bogu. Władca stanowczo odmówił.

W odpowiedzi Bóg zsyłał na Egipt kolejne plagiDziesięć klęsk zesłanych przez Boga na Egipt, mających złamać upór faraona.. Były to kolejno: przemiana wody w Nilu w krew, żaby, komary, muchy, zaraza bydła, wrzody, grad, szarańcza, ciemności oraz śmierć pierworodnych. Faraon ugiął się dopiero wtedy, gdy zginął jego własny syn. Pozwolił Izraelitom odejść, ale szybko zmienił zdanie. Wysłał za nimi pościg.

Wojska egipskie dogoniły uciekinierów nad brzegiem Morza Czerwonego. Wtedy Bóg, ręką Mojżesza, dokonał cudu. Wody rozstąpiły się, pozwalając Izraelitom przejść suchą stopą na drugi brzeg. Gdy rydwany faraona wjechały w koryto morza, fale wróciły na swoje miejsce, topiąc całą armię.

Trudy wędrówki przez pustynię

Droga przez pustynię okazała się wyczerpująca. Izraelici cierpieli głód i pragnienie. Zaczęli buntować się przeciwko Mojżeszowi. Przywódca modlił się do Boga, który w cudowny sposób zsyłał ludowi pożywienie – przepiórki oraz mannęCudowny pokarm zsyłany z nieba Izraelitom podczas wędrówki przez pustynię.. Wodę Mojżesz wydobył, uderzając laską w skałę.

Podczas wędrówki lud musiał stoczyć bitwę z Amalekitami. Izraelici zwyciężyli dzięki wytrwałej modlitwie Mojżesza – dopóki trzymał on wzniesione ręce, jego wojska wygrywały. Wkrótce do obozu przybył teść Mojżesza, przywożąc mu żonę Seforę oraz dwóch synów: Gerszoma i Eliezera. Widząc, jak Mojżesz opada z sił, samodzielnie sądząc cały lud, teść doradził mu ustanowienie przełożonych nad mniejszymi grupami. Mojżesz posłuchał tej mądrej rady.

Przymierze na Synaju i złoty cielec

W trzecim miesiącu wędrówki Izraelici dotarli do góry Synaj. Bóg objawił się całemu ludowi w potężnej teofanii – wśród grzmotów, błyskawic, dźwięku trąb i gęstego obłoku. Przerażeni ludzie poprosili Mojżesza, aby to on rozmawiał z Bogiem w ich imieniu.

Na szczycie góry Bóg przekazał Mojżeszowi prawa, w tym dwie kamienne tablice, na których wyryto DekalogDziesięć Przykazań, zbiór podstawowych nakazów moralnych przekazanych Mojżeszowi.. Obiecał błogosławić ludowi w drodze do Ziemi Obiecanej, pod warunkiem zachowania wierności i odrzucenia fałszywych bożków.

Tymczasem Izraelici, zniecierpliwieni długą nieobecnością przywódcy, wymusili na Aaronie odlanie posągu złotego cielca. Zaczęli oddawać mu cześć. Bóg zapłonął gniewem i chciał zniszczyć „lud o twardym karku", ale Mojżesz wybłagał dla nich litość. Gdy jednak zszedł z góry i zobaczył pogańskie tańce, wpadł w furię. Roztrzaskał kamienne tablice i zniszczył posąg.

Mojżesz wezwał do siebie tych, którzy pozostali wierni Bogu. Stanęli przy nim synowie LewiegoPotomkowie plemienia Lewiego, z którego wywodzili się kapłani izraelscy.. Na rozkaz przywódcy przeszli przez obóz, zabijając około trzech tysięcy buntowników. Następnego dnia Mojżesz ponownie wstawił się za ludem u Boga. Pan kazał mu wyciosać nowe tablice i po raz kolejny zawarł przymierze z Izraelem. Po czterdziestu dniach spędzonych na górze Mojżesz zszedł do obozu, a jego twarz promieniała nadludzkim blaskiem.

Namiot Spotkania i obecność Boga

Zgodnie z Bożymi wytycznymi, Izraelici zbudowali Namiot Spotkania – przenośną świątynię. Wykonali również arkęOzdobna skrzynia z drewna akacjowego, w której przechowywano kamienne tablice z Dekalogiem., stół, świecznik, ołtarze oraz bogato zdobione szaty kapłańskie. Mojżesz namaścił Aarona i jego synów na kapłanów.

Wtedy to obłok okrył Namiot Spotkania, a chwała Pana napełniła przybytek. I nie mógł Mojżesz wejść do Namiotu Spotkania, bo spoczywał na nim obłok i chwała Pana wypełniała przybytek. Ile razy obłok wznosił się nad przybytkiem, Izraelici wyruszali w drogę, a jeśli obłok nie wznosił się, nie ruszali w drogę aż do dnia uniesienia się obłoku. Obłok bowiem Pana za dnia zakrywał przybytek, a w nocy błyszczał jak ogień na oczach całego domu izraelskiego w czasie całej ich wędrówki.

Symbolika Księgi Wyjścia

• Krzew gorejący – symbol obecności Boga, który objawia się człowiekowi, nie niszcząc go; znak transcendencji i świętości.
• Przejście przez Morze Czerwone – symbol wyzwolenia spod władzy zła i śmierci; w tradycji chrześcijańskiej prefiguracja chrztu.
• Manna na pustyni – symbol Bożej opatrzności i całkowitego uzależnienia człowieka od łaski Bożej; w teologii chrześcijańskiej zapowiedź Eucharystii.
• Góra Synaj – symbol miejsca spotkania człowieka z Bogiem, przestrzeni sacrum oddzielonej od profanum.
• Złoty cielec – symbol bałwochwalstwa, ludzkiej słabości i skłonności do odwracania się od Boga w chwilach próby.
• Dekalog – symbol przymierza między Bogiem a człowiekiem, fundamentu moralnego i prawnego wspólnoty.
• Arka Przymierza – symbol obecności Boga pośród swojego ludu oraz świętości zawartego przymierza.
• Obłok i ogień – symbol prowadzenia ludu przez Boga; obecność Boża widzialna i doświadczalna w codziennym życiu Izraelitów.

Przesłanie teologiczne i autorstwo

Księga Wyjścia opiera się na dwóch filarach religii starożytnego Izraela. Pierwszym jest absolutny monoteizm – JahweWłasne imię Boga w religii starożytnego Izraela, oznaczające „Jestem, który jestem". to jedyny Bóg, stwórca i prawodawca. Drugim jest koncepcja narodu wybranego, z którym Bóg zawiera nierozerwalne przymierze. Bóg w tej księdze jest zarazem bliski i transcendentny. Rozmawia z Mojżeszem „twarzą w twarz, jak z przyjacielem", ale Jego prawdziwe oblicze pozostaje dla człowieka zakryte.