Biblia - pochodzenie, budowa, znaczenie
Pismo Święte to zbiór ksiąg stanowiących obok antyku główny fundament europejskiej kultury, moralności i literatury. Proces powstawania tekstów trwał kilkanaście wieków i angażował dziesiątki autorów piszących w językach hebrajskim, aramejskim oraz greckim. Podział na Stary i Nowy Testament porządkuje biblijną narrację od symbolicznego stworzenia świata aż po apokaliptyczną wizję końca czasów.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Etymologia i czas powstawania
Nazwa dzieła pochodzi od greckiego słowa biblia, oznaczającego po prostu „księgi”. Termin ten wywodzi się z kolei od słowa byblosGrecka nazwa łodygi papirusu, a także starożytnego fenickiego miasta, które było głównym ośrodkiem handlu tym materiałem piśmienniczym.. Biblia nie jest bowiem jednolitą powieścią, lecz potężną biblioteką tekstów z różnych epok.
Stary Testament kształtował się przez ponad tysiąclecie. Najstarsze fragmenty spisywano od XIII wieku p.n.e., a proces ten zakończył się w I wieku p.n.e. Autorzy posługiwali się głównie językiem hebrajskim, choć część tekstów powstała w języku aramejskim i greckim.
Nowy Testament to dzieło znacznie młodsze i bardziej zwarte w czasie. Księgi te powstawały od połowy I wieku n.e. do końca I wieku n.e. Zostały spisane w całości w języku greckim, który pełnił wówczas funkcję uniwersalnego języka komunikacji w basenie Morza Śródziemnego.
Budowa i podział Ksiąg
Biblię dzieli się na dwie główne części, które łącznie tworzą spójną opowieść o relacji Boga z człowiekiem. Według kanonu katolickiego całość liczy 73 księgi.
Stary Testament (46 ksiąg) opisuje dzieje od stworzenia świata do narodzenia Chrystusa. Dzieli się na trzy grupy:
- Księgi historyczne – w tym ToraInaczej Pięcioksiąg Mojżeszowy. Obejmuje m m.in. Księgę Rodzaju i Wyjścia. To absolutny fundament judaizmu, zawierający prawo i najstarsze dzieje narodu wybranego.. Opisują początki ludzkości, dzieje patriarchów (od Noego do Mojżesza), wyjście z Egiptu oraz burzliwą historię państwa izraelskiego.
- Księgi mądrościowe (dydaktyczne) – zbiory poezji, pieśni i traktatów filozoficznych. Należą tu m.in. Księga Psalmów, Księga Hioba oraz Pieśń nad Pieśniami.
- Księgi prorockie – teksty autorstwa proroków, którzy napominali Izraelitów i zapowiadali nadejście Mesjasza.
Nowy Testament (27 ksiąg) skupia się na życiu Jezusa i początkach chrześcijaństwa. Obejmuje:
- Księgi historyczne – cztery Ewangelie (Mateusza, Marka, Łukasza i Jana) oraz Dzieje Apostolskie.
- Księgi dydaktyczne – zbiór listów apostolskich, z których większość przypisuje się św. Pawłowi.
- Księgę prorocką – Apokalipsę św. JanaOstatnia księga Nowego Testamentu, pełna symbolicznych i mistycznych wizji dotyczących końca świata i ostatecznego triumfu dobra..
W starożytności i średniowieczu ogromną rolę odegrały dwa wielkie przekłady Biblii. Septuaginta to greckie tłumaczenie Starego Testamentu z III-II w. p.n.e., z którego korzystali pierwsi chrześcijanie. Z kolei Wulgata to łaciński przekład św. Hieronima z przełomu IV i V wieku n.e., który na ponad tysiąc lat stał się oficjalnym tekstem Kościoła zachodniego.
Znaczenie Biblii w kulturze
Pismo Święte to sacrum – księga objawiona dla wyznawców judaizmu i chrześcijaństwa. Jej wpływ wykracza jednak daleko poza sferę religijną. Z tekstów biblijnych czerpią wierzący, wyznawcy innych religii oraz ateiści.
Biblia ukształtowała europejski system wartości. Zawiera uniwersalny kodeks moralny, definiuje pojęcia dobra i zła, porządkuje kwestie cierpienia, miłości i śmierci. Przedstawia galerię postaw ludzkich – od heroicznego zaufania po dramatyczny upadek.
Dzieło to jest niewyczerpanym skarbcem motywów dla sztuki i literatury. Wprowadziło do codziennego języka setki biblizmówZwiązek frazeologiczny lub słowo pochodzące z Biblii, używane w języku potocznym, np. „zakazany owoc”, „hiobowe wieści”, „umywać ręce”.. Wyrażenia takie jak „Sodoma i Gomora”, „salomonowa mądrość” czy „ziemia obiecana” funkcjonują w naszej mowie do dziś, często w całkowitym oderwaniu od religijnego kontekstu.
W Polsce Biblia odegrała potężną rolę w rozwoju piśmiennictwa i języka literackiego. Średniowieczna Biblia królowej Zofii czy renesansowy przekład Jakuba Wujka kształtowały polszczyznę przez całe stulecia. Bez znajomości biblijnych symboli, przypowieści i postaci pełne zrozumienie literatury dawnej i współczesnej jest po prostu niemożliwe.