Księga Psalmów – wiadomości wstępne
Księga Psalmów to zbiór 150 starożytnych pieśni religijnych, powstających na przestrzeni niemal tysiąca lat. Utwory te dokumentują pełne spektrum ludzkich emocji, od głębokiej rozpaczy po ekstatyczną radość, zawsze w kontekście relacji człowieka z Bogiem. Ze względu na swój unikalny kunszt literacki, księga ta stała się inspiracją dla największych polskich poetów i tłumaczy.
Autor: Katarzyna Banul
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Autorstwo i czas powstania
Tradycja nazywa ten zbiór Psałterzem Dawidowym. Nie oznacza to jednak, że król Dawid napisał wszystkie teksty. Badacze przypisują mu autorstwo 73 psalmów. Reszta powstawała przez wiele stuleci, od XI do II wieku p.n.e. To dzieło wielu pokoleń anonimowych twórców, którzy spisywali swoje modlitwy i refleksje.
Budowa Księgi Psalmów
Cały zbiór liczy dokładnie 150 utworów. Zostały one podzielone na pięć części. Ten układ celowo naśladuje strukturę ToryPięcioksiąg Mojżeszowy, najważniejszy tekst objawiony judaizmu, stanowiący fundament prawa i religii.. Każda z tych pięciu ksiąg kończy się uroczystą formułą pochwalną. Widać to wyraźnie w ostatnich wersetach psalmów zamykających poszczególne działy: 41, 72, 89, 106 oraz w finałowym Psalmie 150.
Czym właściwie jest psalm?
Samo słowo wywodzi się z greckiego psalmos. Oznaczało ono pierwotnie śpiew przy akompaniamencie instrumentu strunowego zwanego psalterionem. Dzisiaj psalm rozumiemy jako biblijną pieśń o charakterze modlitewnym lub hymnicznym.
Teksty te wyróżniają się specyficzną budową. Opierają się na wersetach ułożonych w paralelizmyPowtarzanie zdań o takiej samej lub podobnej budowie, co nadaje tekstowi wyraźny, uroczysty rytm.. Język jest mocno zrytmizowany i pełen walorów brzmieniowych.
Choć psalm to jeden gatunek literacki, wewnątrz księgi panuje ogromna różnorodność. Znajdziemy tu hymny dziękczynne i pochwalne. Są też lamentacje - zarówno indywidualne, jak i zbiorowe. Badacze wyróżniają dodatkowo psalmy królewskie, dydaktyczne, mądrościowe oraz prorockie.
Tematyka i przesłanie
Niezależnie od gatunku, rdzeniem każdego psalmu jest spotkanie z Bogiem. To intymny dialog człowieka ze Stwórcą. Rozpiętość emocjonalna tych tekstów jest ogromna. Psalmiści płynnie przechodzą od najpełniejszej radości do najczarniejszej rozpaczy.
Nawet w momentach głębokiego zwątpienia z tekstów przebija wiara. Głównym przesłaniem księgi jest nieustanna obecność Boga w każdej sferze ludzkiego życia. Ważnym motywem pozostaje zderzenie ze złem, często uosabianym przez wrogów. To właśnie doświadczenie cierpienia najmocniej popycha autora do szukania ratunku u Boga-Wybawiciela.
Księga Psalmów od wieków stanowiła wyzwanie dla wybitnych literatów. Jej poetyckie piękno i ładunek emocjonalny przyciągały największych polskich twórców. Z tłumaczeniem lub parafrazą biblijnych pieśni mierzyli się między innymi Jan Kochanowski (słynny Psałterz Dawidów), Czesław Miłosz, Roman Brandstaetter oraz Leopold Staff.