Geneza „Don Kichota z Manczy”
Powieść Miguela de Cervantesa zrodziła się w więziennej celi jako literacka parodia popularnych w XVII wieku romansów rycerskich. Sukces pierwszej części z 1605 roku sprawił, że autor musiał zmierzyć się z nieuczciwą konkurencją i napisać kontynuację przygód błędnego rycerza. Dzieło szybko zyskało międzynarodową sławę, a jego warstwa językowa i fabularna czerpała z osobistych doświadczeń podróżniczych hiszpańskiego pisarza.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Od więziennej celi do literackiego hitu
Pierwsza część przygód Don Kichota z Manczy ukazała się drukiem w 1605 roku. Zanim jednak trafiła do oficjalnego obiegu, krążyła wśród czytelników w formie rękopisów. Badacze do dziś spierają się o dokładną datę rozpoczęcia prac nad tekstem. Sam Miguel de Cervantes(1547–1616) hiszpański pisarz renesansowy, żołnierz, ranny w bitwie pod Lepanto. zdradza w przedmowie, że pomysł na historię ubogiego hidalgaPrzedstawiciel niższej szlachty hiszpańskiej, często zubożałej, ale szczycącej się swoim pochodzeniem. narodził się w więziennej celi.
Pisarz początkowo sam zaczytywał się w romansach rycerskichŚredniowieczny gatunek epicki opowiadający o wyidealizowanych przygodach rycerzy, pełen fantastyki i magii.. Z czasem dostrzegł ich szkodliwy wpływ na wyobraźnię odbiorców. Ludzie nie tylko wierzyli w fantastyczne przygody, ale próbowali je naśladować. Cervantes postanowił obnażyć absurd tych opowieści. W przedmowie pisał wprost o swoich intencjach:
[...] jedynym moim pragnieniem było w ohydę u ludzi podać zmyślone i dziwaczne opowieści ksiąg rycerskich, które dzięki memu prawdziwemu „Don Kichotowi” już utykają i niebawem bez wątpienia całkowicie upadną.
Literackie inspiracje i potoczny język
Tworząc swoje najsłynniejsze dzieło, autor wziął na warsztat i sparodiował ponad trzydzieści znanych ówcześnie tekstów. Czerpał z popularnych pieśni epickich, zwanych romancamiHiszpańska pieśń ludowa o tematyce historycznej lub obyczajowej, często opowiadająca o czynach rycerskich., oraz z wątków należących do cyklu karolińskiegoZbiór średniowiecznych eposów rycerskich skupionych wokół postaci Karola Wielkiego i jego paladynów. i bretońskiego.
Literaturoznawcy wskazują, że bezpośrednim wzorem dla pierwszych przygód bohatera mogło być anonimowe „Intermedium romanc”. Utwór ten powstał przed 1602 rokiem i wykazuje ogromne podobieństwo w konstrukcji akcji. Niektórzy badacze przypisują jego autorstwo samemu Cervantesowi, traktując tekst jako wczesny szkic do właściwej powieści.
Książka wyróżniała się na tle epoki nowatorskim językiem. Pisarz spędził lata na podróżach po Hiszpanii, spotykając ludzi z najróżniejszych warstw społecznych. Te doświadczenia pozwoliły mu wprowadzić do literatury żywą mowę potoczną, regionalizmy i żargon, co nadało dialogom niespotykaną wcześniej autentyczność.
Sam Cervantes miał problem z jednoznacznym sklasyfikowaniem swojego dzieła. Często nazywał je „epopeją prozą” lub „tragikomedią”. Z dzisiejszej perspektywy historia rycerza z Manczy uznawana jest za pierwszą nowożytną powieść europejską, która przełamała średniowieczne schematy narracyjne.
Skandal wydawniczy i fałszywy Don Kichote
Sukces wydawniczy z 1605 roku przyniósł Cervantesowi sławę, ale też przysporzył mu wrogów. Lope de Vega(1562–1635) wybitny hiszpański dramaturg okresu Złotego Wieku, twórca hiszpańskiej komedii narodowej., główny rywal pisarza na hiszpańskiej scenie literackiej, w prywatnym liście złośliwie nazwał powieść utworem bez wartości. Mimo to książka błyskawicznie doczekała się tłumaczeń na języki obce.
Prace nad drugą częścią ruszyły około 1611 roku. Proces twórczy przerwał jednak skandal. Na rynku ukazała się fałszywa kontynuacja przygód Don Kichota. Jej autor ukrył się pod pseudonimem Alonso Fernández de Avellaneda. Nie tylko stworzył on marną parodię głównego bohatera, ale w przedmowie brutalnie zaatakował samego Cervantesa.
Ten incydent diametralnie zmienił kształt drugiego tomu. Prawowity autor wplótł do fabuły ostre wątki polemiczne, rozprawiając się z literackim oszustem. Ostateczna, autorska wersja drugiej części ujrzała światło dzienne w 1615 roku.
Polscy czytelnicy musieli poczekać na rodzimy przekład ponad wiek. Pierwsze polskie wydanie ukazało się w Warszawie w 1781 roku, a jego autorem był kasztelan mazowiecki, hrabia Franciszek Podoski.