Dziady cz. I - streszczenie
Pierwsza część „Dziadów” to nieukończony i wydany pośmiertnie fragment dramatu, w którym Adam Mickiewicz ukazuje mistyczne poszukiwanie idealnej miłości oraz przygotowania do pogańskiego obrzędu. Akcja skupia się na postaci Dziewicy marzącej o bratniej duszy oraz na pochodzie różnorodnych postaci zmierzających na cmentarz. Utwór urywa się w momencie tajemniczego dialogu Gustawa ze Strzelcem, pozostawiając czytelnika z niedopowiedzianą wizją ingerencji sił nadprzyrodzonych w ludzkie życie.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Streszczenie w pigułce
„Dziady” część I to zbiór luźnych, nieukończonych scen. Akcja rozpoczyna się w pokoju Dziewicy, która w samotności oddaje się romantycznym marzeniom o idealnym kochanku. Wierzy ona w mistyczne prawo natury, według którego przeznaczone sobie dusze muszą się w końcu odnaleźć. W drugiej scenie akcja przenosi się w plener, gdzie formuje się pochód zmierzający na cmentarz, by wziąć udział w obrzędzie DziadówPrzedchrześcijański obrzęd ludowy poświęcony duchom zmarłych przodków, polegający na ich wywoływaniu i karmieniu.. Na czele gromady stoi Guślarz, intonujący znane zaklęcie o ciemności i głuszy. W tłumie pojawiają się różne postacie, z których każda niesie własny ból. Młodzieńcy próbują pocieszyć zrozpaczoną dziewczynę, przypominającą Karusię z „Romantyczności”. Zgorzkniały Starzec, idący na obrzęd z małym wnukiem, wypowiada mroczne życzenie, by dziecko zmarło młodo i uniknęło cierpień życia. Wśród wędrowców pojawia się także Młodzieniec Zaklęty, opowiadający przypowieść o rycerzu zamienionym w kamień. Chór Młodzieży potępia tych, którzy marnują swoje młode lata na bezczynność. W finale do pochodu dołączają Gustaw, poszukujący prawdziwej miłości, oraz Strzelec. Z romantycznych uniesień Gustawa kpi demoniczny Myśliwy Czarny. Utwór urywa się, gdy Strzelec ostrzega Gustawa przed tajemniczą istotą, która stale go obserwuje i zamierza nawiedzić w ludzkiej postaci.
Streszczenie szczegółowe
Pierwsza część cyklu nigdy nie ukazała się za życia Adama Mickiewicza. Została wydana dopiero po jego śmierci, w 1860 roku w Paryżu, w zbiorowym wydaniu pism poety. Tekst składa się z luźnych, nieukończonych scen, które nie tworzą zamkniętej całości fabularnej.
Część I „Dziadów” to najbardziej tajemniczy i najmniej znany fragment całego cyklu. Mickiewicz pisał ją w tym samym czasie co część II i IV (tzw. Dziady wileńsko-kowieńskie), ale nigdy jej nie ukończył. Badacze literatury do dziś spierają się, czy miała to być pierwsza część dramatu, czy może odrzucony szkic, z którego poeta zrezygnował.
Scena 1
Akcja rozpoczyna się w pokoju Dziewicy. Bohaterka oddaje się głębokim marzeniom o przyszłym kochanku. Zastanawia się nad prawami rządzącymi światem i naturą. Dochodzi do wniosku, że w przyrodzie panuje zasada płciowości, rozumiana jako miłość i harmonia. Wierzy, że jeśli dwie istoty są sobie przeznaczone, to zgodnie z powszechnym prawem mistycznym muszą się w końcu spotkać.
Scena 2
W drugiej scenie obserwujemy pochód ludzi zmierzających na nocny obrzęd. Na czele gromady idzie GuślarzPrzewodnik duchowy i kapłan ludowy, który przewodniczył pogańskim obrzędom i komunikował się z zaświatami.. Prowadzi on zebranych, powtarzając słynne słowa:
Ciemno wszędzie, głucho wszędzie
Chór posłusznie wtóruje jego wezwaniom.
W tłumie toczą się rozmowy. Młodzieńcy zwracają się do zrozpaczonej dziewczyny, która przypomina Karusię z wiersza „Romantyczność”. Proszą, aby przestała płakać po zmarłym kochanku i skupiła się na żywych. Próbują też pocieszyć Starca, radząc mu, by nie rozpaczał po stracie bliskich i szukał szczęścia wśród żyjących.
Guślarz ponownie wzywa wszystkich cierpiących, rozpaczających i wspominających zmarłych, by dołączyli do obrzędu. W pochodzie idzie również Dziecię. Maluch nie pamięta swojej matki, która zmarła przy jego narodzinach. Prosi Starca, by wrócili do domu. Zgorzkniały mężczyzna odmawia. Żegna wnuka z ogromną goryczą, wypowiadając mroczne słowa:
Boże! (...) Pobłogosław wnukowi – niechaj umrze młodo!
Kolejną postacią w tłumie jest Młodzieniec Zaklęty. Snuje on dziwną, symboliczną opowieść o rycerzu, który z własnej woli poddał się czarowi i zamienił w kamień. Z kolei Chór Młodzieży przypomina o surowych prawach rządzących światem. Uznaje za zgubionych wszystkich, którzy w młodych latach:
- byli bezczynni,
- izolowali się od otoczenia,
- nie potrafili cieszyć się młodością.
Do gromady dołącza Strzelec oraz Gustaw. Ten drugi jest typowym bohaterem romantycznymPostać wybitna, wyalienowana, często nieszczęśliwie zakochana, buntująca się przeciwko światu i normom społecznym., rozpaczliwie szukającym idealnej miłości. Z jego wzniosłych wyznań bezlitośnie kpi Myśliwy Czarny, będący uosobieniem złego ducha.
Fragment kończy się tajemniczym dialogiem Gustawa ze Strzelcem. Strzelec zapowiada przerażonemu kochankowi ingerencję sił nadprzyrodzonych:
Wiedz naprzód, iż gdzie stąpisz, jest wszędzie nad tobą / Pewna istota, która z oczu cię [nie] traci, / I że chce ciebie w ludzkiej nawiedzić postaci.
Na tych słowach tekst się urywa.