Dżuma - znaczenie tytułu

Dosłowne znaczenie: choroba

Na najbardziej podstawowym poziomie dżuma to po prostu zakaźna choroba, która dziesiątkuje mieszkańców Oranu. Powieść stanowi kronikę wybuchu, przebiegu i wygasania epidemii w latach czterdziestych XX wieku. Utwór jest jednak paraboląUtwór, w którym przedstawione zdarzenia nie są ważne same w sobie, lecz służą przekazaniu uniwersalnych prawd moralnych lub filozoficznych., dlatego medyczny aspekt zarazy to zaledwie punkt wyjścia do głębszych rozważań.

Kataklizm i ślepy żywioł

Zaraza symbolizuje potężny, nieobliczalny kataklizm. Spada na ludzi nieoczekiwanie, a jej niszczycielskiej siły nikt nie potrafi racjonalnie wytłumaczyć ani przewidzieć. Wobec tak potężnego żywiołu człowiek staje się całkowicie bezradny.

Epidemia obnaża kruchość ludzkiego życia. Pokazuje, że nasze plany i marzenia mogą w każdej chwili zostać brutalnie przerwane przez ślepą siłę natury, nad którą nie mamy żadnej kontroli.

Wojna i systemy totalitarne

Wiele szczegółów w powieści bezpośrednio nawiązuje do realiów II wojny światowej. Zamknięcie bram Oranu i stan oblężeniaSytuacja, w której miasto jest odcięte od świata, a władza wprowadza rygorystyczne prawa i ograniczenia swobód obywatelskich. przypominają realia okupacji. Przymusowa rozłąka z bliskimi, godzina policyjna, izolacja chorych w obozach i masowe kremacje zwłok budzą jednoznaczne skojarzenia z działaniami nazistów.

Dżuma obrazuje tu zło stworzone przez samego człowieka. To metafora systemów totalitarnych, które niszczą wolność, godność i życie całych społeczeństw.

Zło tkwiące w człowieku

Zgodnie z filozofią Jeana Tarrou, dżuma to metafora zła ukrytego w ludzkiej naturze. Bohater stwierdza wprost, że nikt na świecie nie jest od niego wolny.

Każdy nosi w sobie dżumę, nikt bowiem na świecie nie jest od niej wolny, mikrob jest czymś naturalnym.

Zło ujawnia się najsilniej w sytuacjach ekstremalnych i chwilach szczególnego zagrożenia. Dobroć i wielkoduszność wymagają ciągłej, wyczerpującej walki z samym sobą. Zwycięstwo nad wewnętrznym bakcylem nigdy jest ostateczne. Zła nie da się całkowicie unicestwić, co dobitnie podkreśla końcowa refleksja narratora:

Bakcyl dżumy nigdy nie umiera i nie zanika. [...] nadejdzie być może dzień, kiedy na nieszczęście ludzi i dla ich nauki dżuma obudzi swe szczury i pośle je, by umierały w szczęśliwym mieście.

Absurd ludzkiej egzystencji

W ujęciu egzystencjalnym zaraza uosabia absurd. Stary astmatyk podsumowuje to krótko:

Co to jednak znaczy dżuma? To życie, ot i wszystko.

Rzeczywistości nie da się zracjonalizować. Życie to ciąg tragicznych zdarzeń, które potęgują samotność i poczucie obcości. Początkowo ojciec Paneloux próbuje nadać cierpieniu sens, tłumacząc epidemię jako karę za grzechy. Ta koncepcja szybko jednak upada. W męczarniach umierają niewinni, tacy jak mały synek sędziego Othona, a ostatecznie ofiarą choroby pada sam Tarrou.

Świat wykreowany przez Camusa jest pozbawiony sfery sacrumSfera świętości, obszar rzeczywistości związany z bóstwem, religią i duchowością, przeciwstawny świeckiemu profanum.. Niebo milczy, Bóg nie interweniuje, a ludzkim losem rządzi ślepy przypadek. Wobec tak pojętego absurdu człowiek jest zdany wyłącznie na siebie i solidarność z innymi.