Dżuma - problematyka utworu
Powieść Alberta Camusa to uniwersalny traktat o ludzkiej solidarności w obliczu wszechobecnego zła. Utwór ukazuje zróżnicowane postawy wobec ekstremalnego zagrożenia, od moralnego upadku po bezinteresowne poświęcenie. Kluczowym przesłaniem dzieła jest koncepcja buntu, który odrzuca krwawe rewolucje na rzecz codziennej, żmudnej pracy dla dobra drugiego człowieka.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Manifest nowego humanizmu
Wkrótce po wydaniu powieść okrzyknięto manifestem nowego humanizmuNurt filozoficzny po II wojnie światowej, stawiający w centrum godność człowieka i laicką moralność opartą na solidarności.. Utwór wyznaczał kierunek ludziom, którzy przetrwali koszmar II wojny światowej. Camus pisze o prostej ludzkiej solidarności bez zbędnego patosu. Życie to według niego ciągła walka z wszechobecnym złem. Dżuma nie jest tylko historycznym epizodem. To zjawisko ponadczasowe, które powraca w każdym pokoleniu.
Zmiana punktów widzenia i wykorzystanie relacji różnych bohaterów obnaża trudność w budowaniu wspólnoty. Zrywanie pęt samotności to bolesny proces. Pisarz zestawia ze sobą skrajne reakcje na to samo nieszczęście. Zaraza dotyka wszystkich bez wyjątku. Zagraża każdemu, niezależnie od pochodzenia, zawodu czy poglądów. Działa jak powietrze.
Ekstremalna sytuacja wyzwala w ludziach najgorsze i najlepsze instynkty. Może prowadzić do moralnej degrengolady, jak w przypadku CottardaBohater powieści, rentier i przestępca, dla którego wybuch epidemii jest wybawieniem przed aresztowaniem.. Częściej jednak budzi solidarną pomoc i skłania do gorliwego wypełniania obowiązków. Indywidualny ratunek traci sens. Ucieczka w pojedynkę jest po prostu nieludzka.
W połowie XX wieku i w perspektywie doświadczeń nowego barbarzyństwa Dżuma podnosi jeszcze raz problemy wzbudzane przez skandal zła w świecie stworzonym przez Boga, przeprowadza dyskusję z religijną koncepcją świata. Z podwójnym ostrzem polemicznym: żadna instancja nie nadaje życiu przedustawnego sensu i nie uświęca reguł postępowania; człowiek sam buduje moralność opartą na współczuciu, na poczuciu więzi z drugim, tak podstawowej, jak podstawowa jest wspólnota losu istot śmiertelnych, cierpiących i kochających.
Filozofia buntu przeciwko złu
Camus wprowadza specyficzne rozumienie sprzeciwu. Człowiek zbuntowanyKoncepcja Camusa, według której człowiek sprzeciwia się absurdowi i złu świata poprzez aktywną, moralną postawę. nie zgadza się na otaczającą go rzeczywistość, ale jednocześnie odrzuca krwawe przewroty. Rewolucja to dla autora zdrada pierwotnych ideałów. Uświęca morderstwo w imię abstrakcyjnej sprawiedliwości, nieuchronnie wikłając się w zbrodnię i terror. Prawdziwy bunt to prosty odruch moralny. Wynika z głębokiego współczucia dla bliźniego.
Swoje poglądy na temat rewolucji i sprzeciwu wobec zła Camus rozwinął w głośnym eseju filozoficznym „Człowiek zbuntowany” z 1951 roku. Publikacja ta doprowadziła do ostrego konfliktu i ostatecznego zerwania przyjaźni z Jean-Paulem Sartre’em, który w tamtym czasie sympatyzował z komunizmem.
Rewolucjoniści często wierzą, że osiągnęli historyczny sukces. Człowiek zbuntowany ma świadomość, że przemoc zawsze deprawuje. Najważniejsza pozostaje niezgoda na krzywdę drugiego człowieka, niezależnie od okoliczności.
Codzienne bohaterstwo Rieux i Tarrou
Taką postawę reprezentują doktor Bernard Rieux oraz Jean Tarrou. Buntują się przeciwko absurdowi epidemii. Nie organizują jednak głośnych manifestacji. Zamiast tego sumiennie wykonują swoje codzienne zadania. Formują oddziały sanitarneOchotnicze grupy organizowane przez Tarrou, pomagające w walce z epidemią i utrzymaniu porządku w mieście. i ryzykują życiem.
Bohaterowie nie oczekują nagród ani spektakularnych efektów. Gdyby skupiali się na ostatecznym rezultacie, prawdopodobnie szybko straciliby motywację do działania. Skupiają się na morderczej, rutynowej pracy. Są efektywni, a nie efektowni.