Król Edyp - motywy literackie

Fatum i nieuchronne przeznaczenie

Młody Edyp dowiaduje się od wyroczni delfickiejŚwiątynia Apollina w Delfach, gdzie kapłanka Pytia przekazywała przepowiednie., że zabije ojca i poślubi matkę. Przerażony, opuszcza Korynt i przybranych rodziców. Ucieczka przed losem z góry skazana jest na porażkę. Każdy krok uciekiniera prowadzi go wprost w objęcia przepowiedni. Nad bohaterem ciąży fatum - nieodwracalne przeznaczenie. Dramat Sofoklesa brutalnie obnaża ludzką bezsilność. Człowiek staje się bezwolną marionetką, a próba zmiany biegu wydarzeń tylko przybliża katastrofę. W świecie antycznym wyroki boskie są ostateczne.

Kazirodztwo

Główny bohater nieświadomie dzieli łoże z własną matką. Jokasta rodzi mu czworo dzieci. Na potomstwo automatycznie spada klątwa LabdakidówKara nałożona przez bogów na ród Lajosa za jego dawne przewinienia, przechodząca z pokolenia na pokolenie.. Złamanie tego podstawowego tabu kulturowego rezonuje w literaturze przez kolejne stulecia. Echa podobnych dylematów wracają w relacjach bohaterów Hamleta Szekspira czy w powieści Regulamin tłoczni win Johna Irvinga. Edyp działa jednak w całkowitej nieświadomości. To odróżnia go od zwykłego zbrodniarza. Kazirodztwo pełni tu funkcję symbolu największego możliwego przekroczenia - naruszenia porządku naturalnego i boskiego jednocześnie. Rozwiń: Motyw zbrodni w rodzinie (ojcobójstwo i kazirodztwo) (czas czytania: 4 min)

Małżeństwo

W dramacie przewijają się trzy związki: Lajosa i Jokasty, Polybosa i MeropyWładcy Koryntu, przybrani rodzice Edypa, którzy wychowali go jak własnego syna. oraz Edypa i Jokasty. Najwięcej miejsca zajmuje ten ostatni. Paradoksalnie, mimo kazirodczego charakteru, Edyp i Jokasta tworzą początkowo szczęśliwe, zgodne małżeństwo. Opierają je na partnerstwie i wzajemnym szacunku. Kiedy król traci zimną krew pod wpływem słów Tyrezjasza, żona aktywnie podtrzymuje go na duchu. Jest gotowa zataić prawdę, byle tylko chronić spokój męża. Owocem tego związku jest czwórka dzieci. Nawet najtrwalsze więzi rozpadają się w zetknięciu z nieubłaganą prawdą. Odkrycie tożsamości Edypa natychmiast niszczy wszystko, co para zbudowała przez lata.

Miłość rodzicielska

Tragizm sytuacji potęguje głębokie uczucie, jakim Edyp darzy swoje potomstwo. W EksodosieOstatnia pieśń chóru w tragedii antycznej, po której następowało wyjście aktorów i zakończenie sztuki. zdetronizowany władca powierza dzieci opiece Kreona. Prosi szwagra, by nie martwił się zbytnio o chłopców, ponieważ jako mężczyźni zawsze sobie poradzą. Całą troskę skupia na małych córkach - Antygonie i Ismenie. Scena pożegnania obnaża ogromne wyrzuty sumienia ojca.

„O dziatki! Gdzież wy? Nie strońcie ode mnie,
Niech was obejmę w miłosnym uścisku
W rękach, co oczy niegdyś pełne blasku
Ojca w tak czarne pogrążyły ciemnie”

Edyp wie, że jego grzech zniszczył przyszłość córek. Społeczeństwo je odrzuci. Człowiek obarczony najcięższą winą potrafi kochać bezwarunkowo. Miłość ojcowska nie zanika wraz z upadkiem, lecz przybiera formę rozdzierającego bólu.

„Ojca morderca, on w łożu swej matki,
Z której ma życie i sam się narodził,
Waszym był ojcem, o nieszczęsne dziatki!
To wam w twarz rzucą. Więc któż wam swe serce
Odda? Któż pojmie? Któż w domu ugości?
Nikt! O nieszczęsne! W ciężkiej poniewierce
Żyć wam tu przyjdzie bez czci i miłości”.

Przepowiednia

Słowa wyroczni pełnią funkcję głównego zapalnika fabuły. Strach przed przepowiednią zmusza Lajosa i Jokastę do porzucenia noworodka w górach KiteronPasmo górskie w Grecji, miejsce porzucenia małego Edypa, często pojawiające się w mitologii tebańskiej.. Ten sam strach wypędza dorastającego Edypa z Koryntu. Gdy prawda wychodzi na jaw, realizuje się makabryczny scenariusz. Przepowiednia w świecie antycznym jest absolutna i całkowicie odporna na ludzkie intrygi. Sofokles buduje na tym mechanizm ironii tragicznej. Każde działanie podjęte w celu uniknięcia losu staje się ogniwem łańcucha prowadzącego do jego spełnienia.

Samobójstwo i samookaleczenie

Edyp nie przypomina romantycznego kochanka pijącego truciznę z powodu odrzuconego uczucia. To człowiek uwięziony we własnej nieświadomości, którego ostatecznie miażdżą wyrzuty sumienia. Akt wyłupienia sobie oczu to brutalna kara wymierzona samemu sobie za ślepotę na prawdę. Edyp wybiera fizyczne kalectwo jako symboliczną odpowiedź na kalectwo moralne. Podobny los spotyka Jokastę. Królowa nie może znieść faktu, że dzieliła łoże z własnym synem. Wiesza się na chuście we własnej sypialni. Oba akty destrukcji tworzą spójny obraz. W świecie tragedii Sofoklesa poznanie prawdy bywa gorsze od śmierci. Samookaleczenie Edypa stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów w historii literatury.

Sprawiedliwy władca

Od momentu rozwiązania zagadki SfinksaMityczny potwór o ciele lwa i głowie kobiety. Terroryzował Teby, pożerając ludzi niepotrafiących rozwiązać jego zagadki. Edyp zasiada na tebańskim tronie. Jest królem zaangażowanym i szczerze oddanym swojemu ludowi. W początkowej rozmowie z Kapłanem udowadnia gotowość do najwyższych poświęceń dla ratowania ojczyzny przed zarazą.

„Gdy moja dusza za mnie, za was jęczy,
Za miasto całe; ze snu się nie budzę
Na wasze głosy; wiedzcie, że łzy ronię
I częstym troski błąkaniem się trudzę,
By co obmyśleć ku ludu obronie”.

Władca składa publiczną obietnicę. Bezwzględnie ukarze winowajcę i zastosuje się do zaleceń bogów. Nie wie jeszcze, że wydaje wyrok na samego siebie. Im bardziej Edyp stara się być idealnym królem, tym pewniej kopie własny grób. Sofokles pyta w ten sposób, czy dobry władca i dobry człowiek to pojęcia, które mogą współistnieć. Rozwiń: Motyw władzy w „Królu Edypie” (czas czytania: 3 min)

Ślepy wróżbita

Tyrezjasz to postać na wskroś symboliczna. Ten starożytny, niewidomy starzec żyje najdłużej ze wszystkich ludzi. Jego dusza stanowi ostoję prawdy. Dzięki ogromnemu doświadczeniu potrafi przeniknąć każdą tajemnicę. Początkowo Edyp darzy go ogromnym szacunkiem, widząc w nim jedynego wybawcę Teb.

„O Tyrezjaszu, co sprawy przenikasz
Jasne i tajne, na ziemi i niebie!
Chociaż ty ślepym, nie uszło twej wiedzy,
Jako choruje gród ten, przeto w tobie
Upatrzyliśmy zbawcę i lekarza”.

Sytuacja diametralnie się zmienia, gdy TyrezjaszNajsłynniejszy tebański wieszcz. Według mitologii został oślepiony przez bogów, ale w zamian otrzymał dar jasnowidzenia. wyjawia prawdę. Wieszcz bezbłędnie przewiduje, że odkrycie własnych korzeni zniszczy króla. Postać Tyrezjasza na stałe wpisała się do kultury jako archetypPierwotny, uniwersalny wzorzec postaci, motywu lub postawy, głęboko zakorzeniony w ludzkiej świadomości i kulturze. mędrca. Fizyczna ślepota paradoksalnie wiąże się u niego z najostrzejszym widzeniem rzeczywistości. Rozwiń: Motyw ślepoty i widzenia w „Królu Edypie” (czas czytania: 3 min)

Poszukiwanie prawdy

Cała fabuła dramatu to jedno wielkie śledztwo. Bohater tropi mordercę Lajosa, nie wiedząc, że szuka samego siebie. Każde kolejne odkrycie przybliża go do katastrofy. Mimo to król nie rezygnuje z dochodzenia. Prawda w dziele Sofoklesa ma charakter nieodwracalny. Raz ujawniona, nie daje się cofnąć ani przemilczeć. Posłańcy, pasterze i świadkowie zdarzeń sprzed lat stają się mimowolnymi narzędziami losu. Dostarczają kolejnych dowodów. Pragnienie prawdy jest jedną z najsilniejszych ludzkich potrzeb, ale jej zdobycie może kosztować wszystko. Rozwiń: Motyw poszukiwania prawdy w „Królu Edypie” (czas czytania: 4 min)

Wina niezawiniona

Edyp zabija ojca i poślubia matkę, nie wiedząc, kim są. Działa w dobrej wierze, uciekając przed przepowiednią. Właśnie dlatego jego zbrodnie są tak wstrząsające. Sofokles stawia fundamentalne pytanie o naturę winy. Czy można być winnym czynu popełnionego bez wiedzy i złej woli? Grecki system etyczny odpowiada twierdząco. Obiektywna zbrodnia ciąży na Edypie niezależnie od jego intencji. To pojęcie winy tragicznejBłędne rozpoznanie sytuacji przez bohatera, które prowadzi go do podjęcia katastrofalnej w skutkach decyzji. odróżnia myślenie antyczne od współczesnego. Dzisiejsze prawo kładzie nacisk na subiektywne zamiary sprawcy. Rozwiń: Motyw winy niezawinionej w „Królu Edypie” (czas czytania: 4 min)

Hybris

Edyp to człowiek obdarzony wybitnym intelektem. Rozwiązał zagadkę Sfinksa i ocalił Teby. Jest tego głęboko świadomy. Jego pewność siebie przeradza się w arogancję. W sporze z Tyrezjaszem wyzywa niewidomego wróżbitę od kłamców i przekupniów. Kreona posądza o spisek bez żadnych dowodów. HybrisW tragedii antycznej: pycha i nadmierna ufność bohatera we własne siły, ściągająca na niego gniew bogów., czyli pycha przekraczająca ludzką miarę, jest grzechem zasługującym na karę. U Sofoklesa pycha Edypa nie jest jednak jedyną przyczyną jego upadku. Splata się z działaniem fatum w nierozwiązywalny węzeł. Czyni to z Edypa postać moralnie niejednoznaczną. Jest zarówno ofiarą, jak i współsprawcą własnej tragedii. Rozwiń: Motyw hybris (pychy) w „Królu Edypie” (czas czytania: 4 min)

Zaraza i odpowiedzialność władcy

Tragedia rozpoczyna się od epidemii dziesiątkującej Teby. Zaraza nie jest przypadkowym nieszczęściem. To kara bogów za obecność mordercy Lajosa na tebańskiej ziemi. Sofokles łączy sferę polityczną z metafizyczną. Stan państwa zależy bezpośrednio od moralnej kondycji jego władcy. Edyp z całą gorliwością podejmuje śledztwo, które ma ocalić poddanych. Motyw zarazy jako zwierciadła moralnego porządku pojawia się później w wielu dziełach literatury światowej, od Boccaccia po CamusaFrancuski pisarz i noblista, autor powieści „Dżuma”, w której epidemia również staje się pretekstem do analizy ludzkich postaw.. U Sofoklesa zaraza jest też dramaturgicznym środkiem nacisku. Nadaje śledztwu pilność i uzasadnia nieustępliwość króla w dążeniu do prawdy.