Makbet

Szekspirowska tragedia uchodzi za jedno z najbardziej skondensowanych dzieł w dorobku autora. Wokół utworu od wieków krąży legenda o klątwieKlątwa szkockiej sztuki Przesąd teatralny głoszący, że wypowiedzenie tytułu „Makbet” w teatrze przynosi pecha. Aktorzy mówią o niej „szkocka sztuka”., która rzekomo przynosi nieszczęście twórcom i teatrom. Mimo to mroczna, ociekająca krwią fabuła nieustannie przyciąga kolejne pokolenia odbiorców.

Tytułowy bohater to postać makiawelicznaMakiawelizm Postawa charakteryzująca się cynizmem i dążeniem do celu po trupach, zgodnie z zasadą „cel uświęca środki”.. Szekspir połączył w nim naturę bezwzględnego mordercy z niezwykłą wrażliwością i poetycką wyobraźnią. Amerykański krytyk literacki Harold Bloom trafnie zdiagnozował ten paradoks:

Makbeta – wielką machinę do mordowania – wyposażył Szekspir w inteligencję nieco mniej niż przeciętną, natomiast przydzielił mu siłę wyobraźni tak olbrzymią, iż praktycznie biorąc wydaje się, że jest to własna wyobraźnia Szekspira. [...] oddziaływanie tej sztuki zależy od grozy jej własnych zwidów i wyobrażeń. [...] Makbet [...] jest tragedią wyobraźni.

Dramat porusza uniwersalne problemy. Tekst stawia pytania o mechanizmy władzy, nieuchronność kary za popełnione winy oraz rolę fatumFatum Wierzenie w nieodwracalne, z góry określone przeznaczenie, przed którym człowiek nie może uciec. w ludzkim życiu. Autor analizuje źródła zła, pokazując człowieka uwikłanego w konflikt między światem realnym a fantastycznym.

Konstrukcja i język dramatu

Utwór zrywa z zasadą trzech jednościZasada trzech jedności Klasyczna reguła dramatu wymagająca jedności czasu, miejsca i akcji., charakterystyczną dla teatru antycznego. Szekspir buduje sugestywny świat przedstawiony przy użyciu bardzo skąpych didaskaliów. W teatrze elżbietańskimTeatr elżbietański Typ teatru w renesansowej Anglii, charakteryzujący się otwartą sceną i umowną, bardzo ubogą scenografią. to język postaci musiał zastąpić dekoracje.

Dialogi i monologi malują w wyobraźni widza konkretne przestrzenie i budują mroczny nastrój. Kiedy król Dunkan zachwyca się pięknem i spokojem zamku w Inverness, jego słowa ostro kontrastują z posępnymi, zbrodniczymi myślami gospodarza. Szekspir mistrzowsko operuje metaforą, personifikacją i symbolem.

Słynny monolog głównego bohatera wprowadza motyw theatrum mundiTheatrum mundi Topos literacki ukazujący świat jako scenę teatralną, a ludzi jako aktorów odgrywających z góry narzucone role.. Życie zostaje przyrównane do marnego aktora. Ta gigantyczna wizja uniwersum obnaża absurd ludzkich dążeń i teatralność samego zła. W świecie Szekspira nie ma Boga pociągającego za sznurki, ale poczucie bezsilności człowieka wobec losu pozostaje równie silne.

Warstwa językowa sztuki jest niezwykle zróżnicowana. Autor płynnie przechodzi od wiersza białego, przez prozę, aż po rymowane, rytmiczne zaklęcia w scenach z udziałem czarownic. W dynamiczne dialogi wplecione są sentencje o kondycji ludzkiej. Najsłynniejsza z nich podsumowuje egzystencjalną pustkę:

Życie jest tylko przechodnim półcieniem,
Nędznym aktorem, który swoją rolę
Przez parę godzin wygrawszy na scenie
W nicość przepada – powieścią idioty,
Głośną, wrzaskliwą, a nic nie znaczącą.