Bogowie greccy – opis i charakterystyka, atrybuty

Starożytne wierzenia opierały się na politeizmieWiara w istnienie wielu bogów, z których każdy ma określoną sferę wpływów.. Mitologia opisuje narodziny bóstw, których walka o władzę ukształtowała świat. Bogowie zamieszkiwali Olimp i byli ukazywani w sposób antropomorficznyNadawanie bogom, zwierzętom lub zjawiskom cech fizycznych i psychicznych człowieka.. Mieli ludzkie sylwetki, wady i namiętności. Od śmiertelników odróżniał ich jednak dar wiecznego życia oraz nadnaturalna moc.

Zeus (Dzeus)

Władca Olimpu i najważniejszy bóg greckiego panteonuOgół bóstw w danej religii politeistycznej.. Pełnił rolę ojca bogów i ludzi. Władał niebem, decydował o pogodzie i zjawiskach atmosferycznych. Mógł rozjaśniać firmament lub zsyłać burze. Jego podstawowym atrybutem był piorun, a świętym ptakiem – orzeł.

Hera

Najpotężniejsza bogini Olimpu, córka Kronosa i Rei. Patronowała małżeństwu, rodzinie oraz zamężnym kobietom. Wraz ze swoją córką, Ejlejtyją, opiekowała się położnictwem. Jako żona Zeusa uosabiała wierność, ale jej małżeństwo było pełne napięć.

Zazdrosna o liczne romanse męża, bezlitośnie prześladowała jego kochanki i nieślubne dzieci. Szczególną nienawiścią darzyła Heraklesa, choć ostatecznie doszło między nimi do pojednania. Wraz z Zeusem miała Hefajstosa, Aresa, Hebe i Ejlejtyję. Aktywnie ingerowała w sprawy ziemskie. Pod Troją sprzyjała Grekom, wspierała też ArgonautówUczestnicy mitycznej wyprawy morskiej na statku Argo po złote runo.. Jej atrybutami były berło i diadem. Na głowie nosiła welon, a w dłoni trzymała owoc granatu symbolizujący płodność. Poświęcono jej pawia.

Posejdon

Władca mórz, rzek i wysp. Syn Kronosa i Rei. Potrafił wzburzać fale i uspokajać sztormy, dlatego modlili się do niego żeglarze oraz rybacy. Wywoływał również trzęsienia ziemi. Jego nieodłącznym atrybutem był trójząb.

Miał liczne romanse, z których narodzili się m.in. TrytonPół człowiek, pół ryba; bóstwo morskie z muszlą, w którą dął, by uspokoić fale., Polifem i Chryzaor. Zbudował mury Troi dla króla Laomedonta. Podczas wojny trojańskiej wspierał Greków, ale uratował Eneasza. Jego święte zwierzęta to koń, delfin i wół.

Hades

Pan świata podziemnegoKraina zmarłych, do której trafiały dusze po śmierci, oddzielona od świata żywych rzeką Styks.. Syn Kronosa i Rei, brat Zeusa i Posejdona. Rządził krainą zmarłych twardą ręką. Był bezlitosny, ale nie odnosił się wrogo do ludzi. Strzegł zasady, według której nikt zmarły nie mógł opuścić jego królestwa, a żywy – do niego wejść.

Wyjątek stanowiła Alkestis, która wróciła do świata żywych. Podziemia odwiedzili też Orfeusz, Herakles, Tezeusz, Odyseusz i Eneasz. Za zgodą Zeusa porwał Persefonę i uczynił ją swoją żoną. Podczas wizyty w Podziemiu został zraniony przez Heraklesa. Ofiarowywano mu czarną owcę.

Hestia

Bogini ogniska domowego, uosobienie ciągłości religii i cywilizacji. Córka Kronosa i Rei. W domach oraz świątyniach płonął poświęcony jej wieczny ogień. Opiekowała się rodzinami, miastami i nowo zakładanymi koloniami.

Demeter

Patronka rolnictwa, uprawy zbóż i urodzaju. Córka Kronosa i Rei. Dbała o dobre obyczaje i prawa. Ze związku z Zeusem miała córkę Korę. Gdy Hades porwał dziewczynę (zwabioną kwiatem narcyza), zdesperowana Demeter przestała dbać o ziemię. Przyroda obumarła.

Zeus zdecydował, że Kora część roku spędzi z mężem, a część z matką. Mit ten tłumaczy następstwo pór roku. Gdy Kora wraca na ziemię, nastaje wiosna i lato. Gdy schodzi do Podziemi, Demeter pogrąża się w smutku, przynosząc jesień i zimę. Jej atrybuty to kłos zboża, kwiat maku, pochodnia, cyprys i kogut.

Persefona (Kora)

Królowa Podziemi. Jako żona Hadesa rządziła duszami zmarłych i podziemnymi potworami. Jej cykliczne wędrówki między światem żywych a krainą cieni symbolizują wegetację roślin. Przedstawiano ją z pochodnią i laurowym wieńcem.

Afrodyta

Najpiękniejsza z bogiń, patronka miłości. Występowała w dwóch wcieleniach: jako Urania (miłość czysta, niebiańska) oraz Pandemos (miłość cielesna). Wyłoniła się z morskiej piany powstałej z nasienia Uranosa (według innej wersji była córką Zeusa i Dione).

Żona Hefajstosa, ale wdała się w głośny romans z Aresem. Była bezlitosna dla rywalek i kobiet odmawiających jej czci. To ona otrzymała jabłko z napisem „Dla najpiękniejszej”, rzucone przez boginię niezgody Eris. Ten werdykt doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej. Jej zwierzęta to gołąb, wróbel, baran, kozioł i zając.

Eros

Bóg miłości, uzbrojony w łuk i strzały. W najstarszych mitach był potężną siłą pierwotną, istniejącą przed narodzinami bogów. Późniejsze podania robią z niego syna Afrodyty i Aresa (lub Hermesa). Ukazywany jako skrzydlaty chłopiec lub młodzieniec. Swoimi strzałami rozpalał w ludzkich sercach gwałtowne namiętności. Często bywał okrutny i nieubłagany.

Atena

Bogini mądrości, nauki, rzemiosła i sprawiedliwej wojny. Patronka miast i dynastii. Córka Zeusa i Metis. Zeus połknął ciężarną Metis, a Atena wyskoczyła z jego głowy (rozłupanej przez Hefajstosa) w pełnej zbroi.

Opiekowała się herosami: Odyseuszem, Achillesem, Diomedesem i Heraklesem. Zdobyła władzę nad Attyką, ofiarowując ludziom drzewo oliwne. Wynalazła pług. Jej atrybuty to egidaTarcza Zeusa i Ateny, zrobiona ze skóry kozy Amaltei, budząca przerażenie wrogów., hełm, włócznia i wrzeciono. Świętym ptakiem bogini była sowa.

Apollo

Bóg światła słonecznego, poezji, muzyki i wróżbiarstwa. Uosobienie dobra i piękna. Syn Zeusa i Latony, brat bliźniak Artemidy. Po narodzinach przebywał w krainie HyperborejczykówMityczny lud żyjący na dalekiej północy, w krainie wiecznej wiosny i szczęścia.. W Delfach zabił węża Pytona i przejął wyrocznię, gdzie w jego imieniu przemawiała kapłanka PytiaKapłanka w świątyni Apollina w Delfach, wygłaszająca przepowiednie w stanie transu..

Przewodził muzom na górze Parnas. Był doskonałym łucznikiem – jego strzały mogły zsyłać zarazę, ale też przynosić szybką śmierć. Miał moc fizycznego i moralnego oczyszczania ludzi. Uznawano go za ojca Asklepiosa, boga medycyny. Bywał surowy. Za karę służył jako pasterz, a satyra Marsjasza (który przegrał z nim w konkursie muzycznym) obdarł ze skóry.

Artemida

Bogini łowów, księżyca i dzikiej przyrody. Córka Zeusa i Latony, siostra Apollina. Wiecznie młoda dziewica, spędzająca czas na polowaniach. Jej strzały przynosiły bezbolesną śmierć. Bezwzględnie broniła czci swojej matki, zabijając dzieci Niobe. Zażądała od Agamemnona ofiary z jego córki Ifigenii, choć ostatecznie ocaliła dziewczynę, czyniąc ją swoją kapłanką. Patronowała również położnictwu.

Hermes

Boski posłaniec i heroldUrzędnik dworski ogłaszający zarządzenia władcy, poseł w czasie wojny.. Syn Zeusa i Mai. Już w dniu narodzin ukradł stado wołów Apollinowi, a w ramach zadośćuczynienia podarował mu lirę zrobioną ze skorupy żółwia. Opiekował się drogami, kupcami, podróżnymi i złodziejami. Pełnił funkcję przewodnika dusz do Podziemia. Zsyłał marzenia senne.

Wynalazł pismo, gimnastykę i hermeneutykęSztuka interpretacji i wyjaśniania tekstów, pierwotnie woli bogów.. Jego atrybuty to kaduceusz (złota laska opleciona przez węże), podróżny kapelusz (petasos) i uskrzydlone sandały. Jego ulubionymi zwierzętami były owce i barany.

Hefajstos

Bóg ognia, wulkanów i kowalstwa. Syn Zeusa i Hery. Gdy stanął w obronie matki, Zeus zrzucił go na wyspę Lemnos, przez co bóg na zawsze pozostał kulawy. Mimo fizycznej brzydoty, jego żoną została piękna Afrodyta.

Pracował w kuźniach we wnętrzach wulkanów, gdzie pomagali mu cyklopi. Stworzył złoty tron-pułapkę dla Hery, wykuł zbroję dla Achillesa i rozłupał głowę Zeusa przed narodzinami Ateny. Ukazywano go jako silnego, brodatego rzemieślnika z młotem lub obcęgami.

Ares

Bóg wojny, uosobienie agresji i szału bitewnego. Syn Zeusa i Hery. Kochał rzeź i szczęk oręża. Na polu walki towarzyszyli mu synowie: Fobos (Strach) i Deimos (Przerażenie) oraz bogini Eris (Niezgoda). Romansował z Afrodytą. Jego atrybuty to pełen rynsztunek bojowy: zbroja, hełm, tarcza i włócznia. Poświęcono mu psa i sępa.

Dionizos (Bachus)

Bóg wina, odradzającej się przyrody i teatru. Syn Zeusa i tebańskiej królewny Semele. Hera podstępem namówiła Semele, by poprosiła Zeusa o ukazanie się w pełnym boskim majestacie. Kobieta spłonęła od blasku piorunów. Zeus uratował płód, zaszywając go we własnym udzie. Młodego boga wychowywały nimfy.

Dotknięty przez Herę obłędem, wędrował po świecie, ucząc ludzi uprawy winorośli. Z szaleństwa uleczyła go bogini Kybele, wtajemniczając w swoje misteriaTajne obrzędy religijne dostępne tylko dla wtajemniczonych.. Władcy odrzucający jego kult ginęli lub popadali w obłęd.

Dionizos podróżował w hałaśliwym orszaku satyrów, sylenów i menadKobiety biorące udział w orgiastycznych obrzędach ku czci Dionizosa.. Jego wyznawcy wpadali w religijną ekstazę. Pierwotne obrzędy bywały krwawe – odurzone kobiety rozrywały dzikie zwierzęta i jadły surowe mięso. Z czasem uroczystości złagodniały, przekształcając się w Dionizje. To właśnie z pieśni śpiewanych na cześć Dionizosa narodziła się grecka tragedia i komedia. Jego atrybuty to puchar wina, winna latorośl i mirt. Przedstawiano go jako młodzieńca z bujnymi włosami.