Mitologiczne toposy i archetypy

Archetypy postaw ludzkich w mitach

• Dedal – realista i wynalazca. Uosabia rozwagę, życiowe doświadczenie oraz głęboką tęsknotę za ojczyzną. Reprezentuje człowieka twardo stąpającego po ziemi.
• Ikar – symbol młodzieńczego buntu. Reprezentuje człowieka łamiącego granice za najwyższą cenę. Z drugiej strony to uosobienie lekkomyślności i kogoś, kto łatwo upaja się swobodą.
• Edyp – postać symbolizująca ironię tragicznąSytuacja, w której działania bohatera nieuchronnie prowadzą do katastrofy, niezależnie od jego intencji. i przewrotność losu. Uciekając przed przeznaczeniem, nieświadomie zabił własnego ojca i poślubił matkę.
• Herakles – wyraz odwiecznego marzenia o potędze. Uosabia pragnienie człowieka, by dorównać bogom siłą i szlachetnością.
• Kasandra – archetyp złej wieszczki. Jej proroctwa zawsze zwiastują katastrofę i nieszczęście, ale nikt nie chce w nie wierzyć.
• Niobe – symbol cierpiącej matki. Córka Tantala szczyciła się czternaściorgiem dzieci, które z zemsty wymordowali bogowie. Jan Parandowski zauważa jednak, że pierwszą mityczną mater dolorosaZ łaciny "matka boleściwa". Motyw matki opłakującej śmierć swojego dziecka. była Demeter. Bogini po stracie córki cierpiała do tego stopnia, że przybrała postać żebraczki.
• Orfeusz – boski muzyk i archetyp wirtuoza. Gotów był poświęcić wszystko dla ocalenia zmarłej żony. Zszedł po nią aż do Tartaru, gdzie swoim śpiewem wzruszył samego Hadesa.
• Prometeusz – buntownik, dobroczyńca i altruistaCzłowiek kierujący się bezinteresowną troską o dobro innych, gotowy do poświęceń.. Ze względu na poświęcenie życia z miłości do ludzi, w późniejszych epokach zestawiano go z postacią Chrystusa.
• Syzyf – uosobienie bezsensownego, wyczerpującego wysiłku. Jego ciężka praca nigdy nie przynosi żadnych efektów.
• Narcyz – mitologiczny piękniś zakochany we własnym odbiciu, ostatecznie zamieniony w kwiat. Reprezentuje skrajnego egoistę, skupionego wyłącznie na swoich potrzebach.
• Pigmalion – mityczny rzeźbiarz, który obdarzył uczuciem własne dzieło, Galateę, i ożywił je mocą miłości. To archetyp artysty stwarzającego rzeczy niezwykłe i bezgranicznie oddanego swojej sztuce.
• Penelopa – żona Odyseusza. Stanowi uniwersalny wzór wiernej żony, niestrudzenie czekającej na powrót męża z wieloletniej tułaczki.

Mitologiczne toposy

• Chaos – pierwotny nieporządek, olbrzymi nieład i zamieszanie, z którego wyłonił się świat.
• Olimp – przestrzeń zarezerwowana dla wybranych. Współcześnie oznacza elitę lub niedościgniony szczyt możliwości.
• Parnas – mityczna siedziba muz. W kulturze funkcjonuje jako symboliczne miejsce przebywania artystów i twórców.
• Labirynt – skomplikowana budowla wzniesiona przez Dedala, w której zamknięto Minotaura. Oznacza sytuację bez wyjścia, zagubienie lub zawiłą drogę życiową.
• Hades – mroczne zaświaty i kraina zmarłych.
• Tartar – najgłębsza część podziemi. Miejsce kaźni potępieńców i największych zbrodniarzy.
• Pola Elizejskie (Wyspy Szczęśliwe) – mitologiczny raj. Kraina wiecznej szczęśliwości przeznaczona dla dusz dobrych ludzi.
• Arkadia – historyczna kraina na PeloponezieDuży półwysep w południowej Grecji, oddzielony od stałego lądu Przesmykiem Korynckim., górzysta i zalesiona, zamieszkana przez ubogich pasterzy. W literaturze antycznej wyidealizowano ją jako krainę prostoty, wiecznego dzieciństwa, dobra i miłości.