Związki frazeologiczne zaczerpnięte z mitów

Słownik najważniejszych mitologizmów

• Chimeryczny charakter (nastrój) – kapryśny, grymaśny, pełen fanaberii. Pochodzi od ChimeryZiejący ogniem potwór o głowie lwa, tułowiu kozy i wężowym ogonie, pokonany przez Bellerofonta..
• Dejaniry koszula – źródło ogromnego, nieuniknionego cierpienia. Żona Heraklesa, Dejanira, nieświadomie podała mu szatę nasączoną zatrutą krwią centaura, co doprowadziło herosa do agonii.
• Drakońskie prawa – przepisy surowe, bezwzględne i okrutne. Wywodzą się od imienia Drakona, ateńskiego prawodawcy z VII w. p.n.e., który za większość przewinień przewidywał karę śmierci.
• Jabłko niezgody – przyczyna poważnego konfliktu. Złote jabłko z napisem dla najpiękniejszej rzuciła bogini Eris między Herę, Atenę i Afrodytę. Spór o ten tytuł doprowadził ostatecznie do wojny trojańskiej.
• Koń trojański – zdobycz przynosząca zgubę, podstępny podarunek. W dziesiątym roku oblężenia Grecy ukryli wojowników w drewnianym koniu, którego Trojanie sami wprowadzili za mury miasta.
• Kraina cieni – świat umarłych. Nawiązuje do mrocznych głębi TartaruNajniższa część podziemi w mitologii greckiej, miejsce kaźni dla największych zbrodniarzy. i królestwa Hadesa.
• Męki Tantala – cierpienie wynikające z niemożności zaspokojenia pragnienia, gdy cel jest na wyciągnięcie ręki. Lidyjski król Tantal za swoje zbrodnie stał w podziemiach po szyję w wodzie, pod gałęziami pełnymi owoców. Nie mógł jednak ani pić, ani jeść.
• Nić Ariadny – sposób na wybrnięcie z beznadziejnie zawikłanej sytuacji. Kłębek nici podarowany przez zakochaną Ariadnę pomógł Tezeuszowi opuścić kreteński labiryntBudowla wzniesiona przez Dedala na Krecie, w której zamknięto Minotaura..
• Olimpijski spokój – całkowite panowanie nad emocjami. Wyrażenie nawiązuje do starożytnego zwyczaju przerywania wszelkich wojen na czas trwania igrzysk.
• Paniczny strach – nagłe, niepohamowane przerażenie ogarniające tłum. Źródłem jest Pan, rogaty bożek pasterzy. Jego przeraźliwy krzyk budził w ludziach i zwierzętach irracjonalny lęk.
• Pępek świata – najważniejsze miejsce lub osoba egocentryczna. Starożytni Grecy wierzyli, że świątynia w DelfachStarożytne miasto u stóp Parnasu, słynące z najważniejszej wyroczni w całej Helladzie. stanowiła centralny punkt Ziemi.
• Pięta Achillesa – słaby punkt. Matka herosa, Tetyda, kąpała go w wodach Styksu, by zapewnić mu nieśmiertelność. Trzymała go za piętę, która pozostała nieodporna na ciosy. W to miejsce ugodziła Achillesa śmiertelna strzała Parysa.
• Przenieść się na Pola Elizejskie – umrzeć. Elizjum było mitycznym miejscem wiecznego spoczynku dla dusz ludzi prawych i bohaterów.
• Powrót do Itaki – powrót do ojczyzny po długiej, pełnej trudów wędrówce. Nawiązuje do dziesięcioletniej tułaczki Odyseusza.
• Puszka Pandory – źródło niekończących się nieszczęść i kłopotów. Pandora, pierwsza kobieta na ziemi, z ciekawości otworzyła gliniane naczynie, uwalniając na świat choroby i smutki.

• Pyrrusowe zwycięstwo – sukces osiągnięty zbyt wielkim kosztem. Król Epiru, Pyrrus, pokonał Rzymian pod Asculum (279 r. p.n.e.), ale poniósł tak ogromne straty w ludziach, że wygrana straciła znaczenie. Podobny sens ma kadmejskie zwycięstwo, nawiązujące do bratobójczej walki Eteoklesa i Polinejkesa o Teby.
• Pytia / Wyrocznia delficka – osoba wypowiadająca się w sposób zagmatwany i wieloznaczny. PytiaKapłanka w świątyni Apollina w Delfach, która wieszcząc, siedziała na trójnogu nad szczeliną skalną. wieszczyła w transie. Jej niezrozumiałe słowa kapłani układali w heksametry, które można było interpretować na różne sposoby.
• Róg obfitości – niewyczerpane źródło dóbr. Pochodzi od rogu kozy AmalteiMityczna koza, która wykarmiła własnym mlekiem ukrywającego się na Krecie małego Zeusa., karmicielki Zeusa. Bóg pobłogosławił ułamany róg zwierzęcia, by napełniał się wszystkim, czego zapragnie jego posiadacz.
• Stajnia Augiasza – sprawa skrajnie zaniedbana, wymagająca nadludzkiego wysiłku do uporządkowania. Oczyszczenie z wieloletniego gnoju stajni króla Augiasza było jedną z prac Heraklesa. Heros dokonał tego, zmieniając bieg dwóch rzek.
• Syzyfowa praca – trud ciężki, niekończący się i całkowicie bezcelowy. Król Koryntu, Syzyf, za zdradzanie boskich tajemnic musiał w podziemiach wtaczać na szczyt góry głaz. Kamień tuż przed wierzchołkiem zawsze wymykał mu się z rąk.
• Tytaniczny wysiłek – praca gigantyczna, wymagająca ogromnej siły. Odnosi się do potężnego pokolenia TytanówBogowie z najstarszego pokolenia, dzieci Uranosa i Gai, pokonani ostatecznie przez Zeusa..
• Węzeł gordyjski (przeciąć) – rozwiązać skomplikowany problem w sposób radykalny i stanowczy. W mieście Gordion znajdował się misterny węzeł. Przepowiednia głosiła, że kto go rozplącze, zapanuje nad Azją. Aleksander Macedoński po prostu rozciął go mieczem w 334 r. p.n.e.
• Woda letejska – dająca zapomnienie. Lete to jedna z rzek w Hadesie. Dusze zmarłych piły z niej wodę, by zapomnieć o swoim ziemskim życiu. Z tego samego rdzenia wywodzi się słowo letarg.