Młoda Polska

Bunt przeciwko poprzednikom

Rozdźwięk między pozytywizmem a Młodą Polską to prawdziwa przepaść. Poprzednia generacja wierzyła w naukę, pracę u podstaw i emancypację. Dziewiętnastowieczni społecznicy nieśli kaganek oświaty wśród najuboższych i szukali dróg do odzyskania niepodległości. Pokolenie przełomu wieków odpowiedziało na to krótkim: „Nie wierzę w nic”. Zamiast budować szkoły, artyści woleli przesiadywać w kawiarniach, dyskutować o sztuce i odurzać się kolejną dawką opium lub absyntu.

Filozofia i nowe prądy

Europejski fin de sièclefin de siècle Z francuskiego „koniec wieku”; określenie nastrojów schyłkowych, poczucia wyczerpania kultury i zbliżającej się katastrofy u schyłku XIX stulecia. przyniósł wysyp nowych kierunków artystycznych. W Polsce ten czas nazywamy również neoromantyzmem lub modernizmem. Fundamentem epoki stały się trzy wielkie systemy filozoficzne. Artur Schopenhauer zaszczepił w artystach skrajny pesymizm i przekonanie o bezsensie ludzkiego życia. Fryderyk Nietzsche dał im koncepcję nadczłowieka oraz pogardę dla słabości. Z kolei Henri Bergson kazał odrzucić chłodną logikę na rzecz intuicji i pędu życiowego.

Ucieczka przed rzeczywistością

Młodopolski artysta czuł głęboką niechęć do sfery mieszczańskiej. Zwykłego zjadacza chleba nazywano filistremfilister Człowiek ograniczony, skupiony wyłącznie na dobrach materialnych, obojętny na wyższe wartości duchowe i sztukę.. Twórcy uciekali przed szarą rzeczywistością w skrajne stany emocjonalne. Pisali otwarcie o erotyce, zgłębiali mroki ludzkiej psychiki i kultywowali postawę dekadentyzmudekadentyzm Postawa charakteryzująca się poczuciem bezsensu istnienia, apatią, niewiarą w postęp i ucieczką w sztukę lub używki..

Ratunku szukano również w naturze. Tatry stały się mistyczną przestrzenią, dającą poczucie obcowania z absolutem. Z kolei fascynacja wsią przerodziła się w ludomanię. Zmęczona cywilizacją inteligencja szukała w chłopach pierwotnej siły, witalności i moralnego odrodzenia.

Bibliografia

• Boy-Żeleński T., Ludzie żywi, Warszawa 1956.
• Boy we Lwowie, red. Barbara Winklowa, Warszawa 1992.
• Burt D., 100 najwybitniejszych pisarzy wszech czasów, Warszawa 2001.
• Gutowski W., W poszukiwaniu życia nowego. Mit a światopogląd w twórczości Tadeusza Micińskiego, Warszawa-Toruń 1980.
• Hutnikiewicz A., Stanisław Przybyszewski. Legenda i rzeczywistość, w: Portrety i zarysy literackie, Warszawa 1976.
• Kolińska M., Stachu, jego kobiety i jego dzieci, Kraków 1978.
• Osica J., Prasa, radio i telewizja w Polsce, Warszawa 2001.
• Podlawska D., Płóciennik I., Leksykon nauki o języku, Bielsko-Biała 2002.
• Studia o Tadeuszu Micińskim, pod red. Marii Podrazy-Kwiatkowskiej, Kraków 1979.
• Tomkowski J., Młoda Polska, Warszawa 2001.
• Tyniecki J., Inicjacje mistyka. Rzecz o Tadeuszu Micińskim, Łódź 1976.
• Zawadzki A., Młoda Polska, [w:] Ilustrowane dzieje literatury. Od Antyku do Współczesności, Bielsko-Biała 2003.